Sáng ngày mùng sáu tháng ba, Bạch Lục Châu tỉnh dậy trên chiếc giường lò sưởi trong căn phòng cũ của mình, nơi cô đã ngủ suốt mười một năm thơ ấu. Ánh nắng nhạt lọt qua khe cửa sổ dán giấy, bụi cát lơ lửng trong luồng sáng như những hạt vàng nhỏ. Đại Hoàng nằm ở ngưỡng cửa, nghe tiếng cô trở mình thì vẫy đuôi đập xuống nền đất bộp bộp.
Cô nằm im, nhìn lên trần nhà, và chờ.
Một giây. Hai giây. Ba giây.
Khung màu xanh lá nhạt hiện ra ngay phía trên tầm mắt, lặng lẽ như một tấm rèm mỏng.
【Hệ thống Lục Châu】
Ký chủ: Bạch Lục Châu
Điểm Lục: 10
Kỹ năng: Thấu Thổ (cấp 1)
Nhiệm vụ: Chưa nhận
"Vậy là không phải mơ," cô lẩm bẩm.
"Không phải mơ," giọng nữ trầm phẳng vang lên trong đầu cô. "Ký chủ đã ngủ bảy giờ mười hai phút. Chỉ số mệt mỏi giảm từ mức cao xuống trung bình."
Lục Châu ngồi bật dậy, quấn chăn quanh người, khoanh chân trên giường lò như hồi bé. Đêm qua sau khi cái khung ấy hiện ra, cô đã ngồi bên mộ ông gần một tiếng, hỏi đủ thứ, nhận được những câu trả lời cụt lủn, rồi cuối cùng run cầm cập vì lạnh mà quay về nhà. Bây giờ, sau một giấc ngủ, đầu óc cô đã tỉnh táo hơn. Đây là lúc làm việc theo cách cô quen thuộc nhất.
Cô với lấy cuốn sổ tay và cây bút bi trong ba lô, mở trang mới, viết dòng đầu tiên: "Tài liệu kỹ thuật – Hệ thống Lục Châu."
"Câu hỏi một," cô nói. "Điểm Lục là gì, kiếm bằng cách nào?"
"Đơn vị tích lũy của hệ thống. Mỗi cây do chính tay ký chủ trồng trên khu vực ràng buộc, sống qua ba mươi ngày, được tính một Điểm Lục. Hoàn thành nhiệm vụ được thưởng thêm."
"Chính tay trồng nghĩa là sao? Người khác đào hố, mình đặt cây có tính không?"
"Ký chủ phải là người đặt cây và lấp đất. Các khâu còn lại không giới hạn."
Lục Châu ghi lại. "Câu hỏi hai. Điểm Lục dùng để làm gì?"
Khung xanh mở ra một trang mới. Một danh sách ngắn hiện lên, mỗi dòng có biểu tượng nhỏ hình chiếc lá:
【Cửa hàng】
– Hạt giống sa sa "Thiết Căn" (100 hạt): 10 Điểm Lục. Tỷ lệ sống tăng 30% so với giống thường.
– Men giống nhục thung dung ưu tuyển (1 túi, cấy cho 50 gốc): 20 Điểm Lục.
– Lưới cỏ giữ cát (cuộn 100 m): 5 Điểm Lục.
– (Chưa mở khóa)
– (Chưa mở khóa)
"Hàng hóa đổi ra sẽ xuất hiện ở đâu?"
"Ở vị trí ký chủ chỉ định, trong phạm vi khu vực ràng buộc, nơi không có người khác nhìn thấy."
Cô nhíu mày. Thế thì cũng tiện, lại không gây chú ý. Cô ghi thêm mấy dòng, rồi gạch chân chữ "Thiết Căn" hai lần.
"Câu hỏi ba. Kỹ năng Thấu Thổ."
"Ký chủ nhìn mặt đất và tập trung, có thể thấy được độ ẩm, độ mặn và hệ rễ trong lòng đất. Độ ẩm hiển thị màu lam. Độ mặn hiển thị màu trắng. Rễ cây hiển thị màu vàng. Cấp 1: độ sâu ba mét, bán kính ba mươi mét."
"Có giới hạn không?"
"Sử dụng liên tục quá mười phút, ký chủ sẽ đau đầu. Quá hai mươi phút, chảy máu mũi. Đề nghị ký chủ không thử."
Lục Châu dừng bút. Giọng nói vẫn phẳng như cũ, nhưng câu cuối cùng ấy, không hiểu sao, nghe giống một lời dặn hơn là một thông báo.
"Câu hỏi bốn," cô nói chậm lại. "Ông tôi. Bạch Thủ Sơn. Ông ấy dùng mày bốn mươi ba năm. Ông ấy gọi mày là gì?"
Im lặng một nhịp.
"Ký chủ đời trước gọi hệ thống là Tiểu Lục."
Cô siết chặt cây bút. Tiểu Lục bảo đất khu Bắc Hai mặn hơn năm ngoái. Tiểu Lục khen. Không phải con chó. Không phải người trong thôn. Mà là cái giọng nói đang vang trong đầu cô lúc này.
"Đêm hai mươi tám tháng hai, ông tôi đi đâu? Ông gặp chuyện gì? Tại sao ông lại ngưng kết nối?"
"Dữ liệu ký chủ đời trước đang bị khóa. Điều kiện mở khóa: chưa đủ."
"Điều kiện gì?"
"Không thể tiết lộ."
Lục Châu nhắm mắt, thở ra một hơi dài. Cô đã gặp đủ loại hệ thống phần mềm có cái kiểu trả lời ấy. Thường thì đó là do người thiết kế lười, hoặc do có thứ gì đó không muốn bị nhìn thấy.
"Được rồi," cô nói, mở mắt. "Vậy tôi cũng gọi mày là Tiểu Lục."
"Ghi nhận."
"Và Tiểu Lục, có nhiệm vụ gì cho tôi không?"
Khung xanh rung nhẹ. Một ô mới bật ra, viền vàng nhạt.
【Nhiệm vụ tân thủ: Gieo mầm】
Nội dung: Trong vòng 7 ngày (hạn chót 24 giờ ngày 12/3), ký chủ tự tay trồng 100 cây sa sa trên khu vực ràng buộc.
Điều kiện hoàn thành: Sau 30 ngày (kiểm tra ngày 4/4), tỷ lệ sống đạt từ 85% trở lên.
Phần thưởng: 50 Điểm Lục. Mở khóa một trang nhật ký của ký chủ đời trước.
Nhận / Từ chối
Lục Châu nhìn dòng chữ cuối cùng rất lâu.
"Nhận."
* * *
Vườn ươm của ông nằm cách nhà chừng tám trăm mét về phía bắc, trên một khoảnh đất bằng được rào bằng lưới thép và những cọc dương. Đứng từ cổng nhìn vào, Lục Châu thấy hàng chục luống đất thẳng tắp, mỗi luống là một hàng cây sa sa con đứng sát nhau, những cành mảnh xanh xám vươn lên như những chùm lông vũ. Hệ thống ống tưới nhỏ giọt màu đen chạy dọc theo từng luống, nối về một bồn nước lớn bằng nhựa đặt trên giá sắt cạnh căn chòi gạch nhỏ. Trong chòi là máy bơm điện của giếng số một, cái giếng mà ông đã xin giấy phép khoan năm 2006.
Lục Châu đi dọc các luống, đếm theo thói quen. Hai mươi sáu luống, mỗi luống một trăm cây. Hai nghìn sáu trăm. Đúng như ông nói qua điện thoại đêm giao thừa.
"Cây nào cũng mập," cô khẽ nhắc lại lời ông, và ngồi xuống bên một gốc cây. Thân cây chỉ to bằng chiếc đũa, nhưng khi cô vạch lớp cát quanh gốc, rễ cái đã đâm sâu, chắc nịch.
"Chị Châu Châu!"
Một thằng bé chạy ào qua cổng vườn ươm, đội mũ len đỏ, mắt đeo một cặp kính bơi màu xanh dương. Theo sau là bà Lỗ, vai vác hai cái xẻng.
"Tiểu Đông," Lục Châu đứng dậy. Cô nhớ thằng bé này: hồi Tết năm kia, nó mới tám tuổi, cứ bám theo ông đòi xem vườn ươm. Bây giờ nó cao hơn hẳn, hai má nứt nẻ vì gió.
"Bà nội bảo hôm nay chị trồng cây, em đến giúp!" Lỗ Tiểu Đông kéo cặp kính bơi lên trán, để lộ đôi mắt tròn xoe. "Ông Bạch dạy em rồi, em biết đào hố!"
"Sao em lại đeo kính bơi?"
"Để chắn cát! Ông Bạch bảo hay mà."
Bà Lỗ đặt xẻng xuống, chống nạnh nhìn quanh.
"Đất tan rồi đấy. Năm nay ấm sớm, lớp băng chỉ còn mỏng, đào sâu hơn một gang là mềm. Ông con mọi năm cũng bắt đầu khoảng giữa tháng ba. Con định trồng chỗ nào?"
Lục Châu nhìn về phía bắc. Sau vườn ươm là khu Tây Ba, nơi ông trồng đợt gần nhất vào mùa thu năm ngoái. Rìa khu ấy còn những bãi cát trống, những cồn thấp lượn sóng. Ông đã căng dây đánh dấu sẵn một số hàng, những sợi dây ni lông màu cam buộc vào cọc gỗ, khoảng cách đều tăm tắp.
"Chỗ kia," cô chỉ. "Nối tiếp hàng của ông."
* * *
Trước khi đào hố đầu tiên, Lục Châu đứng ở đầu hàng dây cam, nhìn xuống mặt cát, và tập trung.
Ban đầu chẳng có gì xảy ra. Cát vẫn là cát, vàng nhạt, gợn sóng nhỏ vì gió. Cô cau mày, dồn sự chú ý vào một điểm, như khi cô nhìn một biểu đồ phân tán để tìm ra quy luật ẩn bên trong.
Rồi mặt đất trước mắt cô bỗng như mỏng đi.
Cô vẫn thấy cát, nhưng xuyên qua lớp cát ấy là một thế giới khác. Một tấm màn màu lam nhạt loang lổ, chỗ đậm chỗ nhạt, uốn lượn dưới sâu như những dòng sông ngầm thu nhỏ. Rải rác giữa màu lam là những đốm trắng li ti, dày hơn ở một vài chỗ trũng. Và từ phía khu rừng của ông, những sợi vàng óng mảnh như tơ vươn ra, đan vào nhau, ăn sâu xuống những vùng lam đậm nhất.
Lục Châu thở hắt ra. Ảnh ấy chao đi một chút, rồi ổn định lại.
"Đây là… độ ẩm à?"
"Đúng. Vùng lam đậm là đất có độ ẩm trên 3%. Cây sa sa con trồng vào đó có tỷ lệ sống cao hơn."
Cô đảo mắt dọc theo hàng dây cam. Vị trí cọc ông cắm, có cái nằm đúng trên vùng lam đậm, có cái nằm trên vùng nhạt gần như trắng. Ông không có Thấu Thổ chăng? Không, ông có Tiểu Lục suốt bốn mươi ba năm. Nhưng có lẽ những cọc này ông cắm vào lúc mắt đã kém, hoặc lúc ông đã không còn dùng được nữa.
"Tiểu Đông," cô gọi. "Em lấy cho chị mấy cọc gỗ trong chòi, chị đánh dấu lại vị trí."
"Sao phải đánh dấu lại? Ông Bạch cắm rồi mà."
"Chị… tính lại chút." Cô ngập ngừng. "Chị học thống kê. Tính toán là nghề của chị."
Thằng bé nhún vai, chạy đi. Lục Châu bắt đầu đi dọc hàng, chậm rãi, cắm những cọc mới vào chính giữa các vùng lam đậm. Có chỗ cô phải dịch đi nửa mét, có chỗ một mét. Đến cọc thứ ba mươi, đầu cô bắt đầu âm ỉ, như có ai lấy ngón tay ấn vào thái dương.
"Đã sử dụng tám phút."
Cô dừng lại, nhắm mắt. Hình ảnh lam vàng trắng tắt đi, chỉ còn bóng tối dịu. Cô đứng như vậy một lúc, đợi cơn đau lùi xuống, rồi mới tiếp tục.
Cả buổi sáng hôm ấy, cô làm việc theo nhịp: nhìn ba phút, nghỉ năm phút, nhìn tiếp. Bà Lỗ và Tiểu Đông đào hố theo cọc cô cắm, mỗi hố sâu năm mươi phân, rộng ba mươi phân, đúng như ông dạy. Lục Châu thì đi lại giữa vườn ươm và hàng hố, mang từng cây con ra, đặt xuống, lấp đất, nén gót chân. Tiểu Đông xách can nước tưới theo sau, mỗi gốc nửa can.
Đến trưa, ba người trồng được bốn mươi hai cây. Lục Châu ngồi bệt xuống cát, lưng đau như bị gãy làm đôi, lòng bàn tay phồng một vết rộp. Năm năm ngồi văn phòng đã biến tay cô thành tay người thành phố.
Bà Lỗ đưa cho cô một cái bánh nướng nhân hành và một bình trà gạch nóng.
"Ăn đi. Ông con ngày xưa trồng một mình một ngày hai trăm cây. Hồi còn trẻ cơ."
"Hai trăm?" Lục Châu suýt sặc trà.
"Ừ. Bà nội con cũng thế. Hai ông bà đi từ sáng sớm, tối mịt mới về. Hồi đó làm gì có ống nhỏ giọt, nước phải gánh từ giếng làng ra, mỗi người hai thùng, đi về bốn cây số." Bà Lỗ nhìn ra phía rừng sa sa, ánh mắt xa xăm. "Cả thôn cười nhạo, bảo nhà họ Bạch điên, trồng cây trên cát thì khác gì nuôi cá trên núi. Vậy mà bây giờ nhìn xem. Không có rừng của ông bà con, cát đã vùi mất nửa cái thôn này rồi."
Lục Châu im lặng nhai bánh. Cô nhớ những đêm ở Thâm Quyến, ngồi trước màn hình máy tính lúc hai giờ sáng, cố tìm ra vì sao tỷ lệ giữ chân người dùng tháng ba giảm 0,7%. Lúc đó cô nghĩ mình đang làm một việc quan trọng.
* * *
Ngày mùng tám tháng ba, khi cô đang trồng đến cây thứ tám mươi sáu, một chiếc xe bán tải màu trắng dừng lại ở đầu con đường đất dẫn vào vườn ươm. Đó là một chiếc Isuzu đã cũ, sơn trắng ngả màu kem vì cát, cửa xe bên phụ móp một chỗ. Một người đàn ông bước xuống.
Anh ta cao, gầy, mặc áo khoác gió màu xám tro, quần kaki có nhiều túi, đeo kính gọng bạc. Ống tay áo và gấu quần đều dính cát, như thể cát đã bám vào anh ta từ lâu và không định rời đi. Anh ta đi thẳng về phía họ, bước chân đều đặn, không vội vàng.
"Chú Hàn!" Tiểu Đông vẫy tay.
Người đàn ông gật đầu với thằng bé, rồi gật đầu với bà Lỗ, rồi dừng lại trước mặt Lục Châu.
"Cô là Bạch Lục Châu?"
"Vâng."
"Tôi là Hàn Mặc, Trạm quan trắc sa mạc hóa Lạc Sa." Anh ta chìa tay ra, rồi nhìn thấy tay cô dính đầy đất, lại rụt về, thay vào đó gật đầu một cái. "Xin chia buồn. Hôm tang lễ tôi đang họp ở Viện trên Kim Xuyên, không về kịp. Chiều qua tôi đã ra mộ."
Lục Châu nhớ lại: sáng nay khi ra thắp hương, cô thấy trên mộ ông có một bao thuốc lá Đại Mạc còn nguyên tem, loại rẻ tiền mà ông hút suốt mấy chục năm. Cô đã tưởng là của bà Lỗ.
"Cảm ơn anh."
"Tôi đến vì việc công," Hàn Mặc nói thẳng. "Trạm có ba giếng quan trắc mực nước ngầm đặt trên đất của ông Bạch, ký hiệu QT1, QT2, QT3. Mỗi tháng tôi đến đọc số liệu một lần. Chìa khóa tủ bảo vệ đầu giếng do ông Bạch giữ. Tôi cần mượn."
Giọng anh ta đều đều, không lên không xuống, như đọc một văn bản đã soạn sẵn. Lục Châu bất giác nghĩ đến Tiểu Lục.
"Chìa khóa ở đâu?"
"Ông Bạch hay treo ở cái đinh sau cửa bếp. Chùm ba chìa, buộc dây đỏ."
Cô dẫn anh ta về nhà. Chùm chìa khóa quả nhiên treo sau cửa bếp, ba chiếc chìa đồng, sợi dây đỏ đã bạc màu. Hàn Mặc cầm lấy, cảm ơn, rồi đứng ở cửa nhìn ra phía vườn ươm.
"Cô đang trồng cây."
"Vâng."
"Hàng thứ ba dịch vị trí so với cọc cũ của ông Bạch."
Lục Châu hơi giật mình. Từ đường lớn nhìn vào, anh ta chỉ liếc qua vài giây.
"Tôi tính lại."
"Tính bằng gì?"
"Bằng… quan sát." Cô cố giữ giọng bình thường. "Chỗ nào cát sẫm màu hơn thì ẩm hơn."
Hàn Mặc nhìn cô qua cặp kính, ánh mắt bình thản nhưng sắc như dao mổ.
"Ở độ sâu năm mươi phân, màu cát bề mặt không phản ánh độ ẩm. Ông Bạch dùng thước đo độ ẩm cầm tay. Ông có một cái, hiệu Đông Phương, màu vàng."
"Vậy chắc tôi gặp may."
Anh ta không nói gì thêm. Chỉ lấy từ túi áo ra một hộp kẹo bạc hà, bóc một viên cho vào miệng, rồi chìa hộp kẹo về phía cô. Lục Châu ngơ ngác lấy một viên. Vị the mát xộc lên mũi, làm cô tỉnh hẳn.
"Chiều tôi quay lại trả chìa khóa," anh ta nói, rồi đi ra xe.
Lục Châu nhìn theo chiếc Isuzu trắng chạy về phía QT1. Tiểu Đông kéo kéo tay áo cô.
"Chú Hàn lạ lắm. Nói chuyện như cái máy. Nhưng chú tốt. Ông Bạch thích chú lắm, gọi là Tiểu Hàn, hay giữ chú lại ăn mì."
Chiều hôm đó, Hàn Mặc quay lại trả chìa khóa đúng như đã hẹn. Anh ta chỉ nói một câu: "QT1, QT2 bình thường. QT3 ở Đông Phiến, đường cát lún, xe tôi không vào được. Tuần sau tôi đi bộ vào." Rồi anh ta lên xe đi mất.
* * *
Ngày mùng chín tháng ba, Lục Châu trồng xong cây thứ một trăm vào lúc mười giờ sáng. Khi cô nén đất bằng gót chân lần cuối, khung xanh bật lên:
"Đã trồng: 100/100. Tiến độ nhiệm vụ: chờ kiểm tra tỷ lệ sống ngày 4/4."
Cô thở phào, đứng thẳng lưng, nhìn lại hàng cây. Một trăm cây sa sa con đứng thẳng như những người lính nhỏ, nối tiếp những hàng cây của ông. Tiểu Đông nhảy cẫng lên, giơ hai tay hô "Thắng rồi!" như thể vừa ghi bàn.
Nhưng trong lòng Lục Châu vẫn còn một mối bận tâm. Dòng chữ cuối trong sổ ông: Đông Phiến lại chết thêm bốn mươi cây. Không phải do trời.
Buổi chiều, cô dắt chiếc xe ba bánh của ông ra khỏi lán. Chú hai đã kéo nó từ mương về hôm mùng hai, thùng xe móp một góc, kính chắn gió nứt một đường. Chìa khóa chính vẫn mất, nhưng ông luôn giấu chìa dự phòng trong hộp thiếc đựng ốc vít. Lục Châu nổ máy, Đại Hoàng nhảy phắt lên thùng xe, ngồi chễm chệ như mọi khi vẫn ngồi với ông.
Đông Phiến là khu rừng ông trồng vào năm 2004, nằm ở rìa phía đông khu đất khoán, cách nhà chừng ba cây số. Con đường dẫn tới đó là đường đất xen cát, xe ba bánh chạy được nhưng chao đảo. Lục Châu đi chậm, nhìn những hàng hồng liễu, sa sa lướt qua hai bên. Càng đi về phía đông, cây càng thưa. Rồi đến một đoạn, cô phải dừng xe.
Trước mặt cô là một khoảnh rừng chết.
Những cây sa sa ở đây đã hơn hai mươi tuổi, cao quá đầu người, thân vặn xoắn như dây thừng. Nhưng giờ chúng đứng trơ trọi, cành khô xám như tro, vỏ bong ra từng mảng. Có những cây đã đổ, rễ bật lên khỏi mặt cát, khô quắt lại như những bàn tay già nua. Cô đếm. Hai mươi. Ba mươi. Năm mươi. Cô thôi đếm.
Đại Hoàng nhảy xuống, chạy vòng quanh một gốc cây khô, đánh hơi, rồi ngồi xuống, rên khẽ.
Lục Châu bước tới, nhìn xuống mặt đất, và tập trung.
Thế giới lam vàng trắng hiện ra. Nhưng lần này, không có màu lam.
Dưới chân cô, suốt ba mét chiều sâu, đất chỉ có một màu xám đục, khô như tro. Những sợi rễ vàng của cây sa sa vẫn còn đó, nhưng đã ngả màu nâu sẫm, đứt đoạn, như những sợi chỉ bị đốt cháy. Cô quay đầu nhìn về phía tây, phía nhà mình: màu lam vẫn còn ở đó, nhạt nhưng có. Cô quay đầu nhìn về phía đông: màu xám lan ra, đậm dần, như một cái lưỡi khổng lồ thè vào từ phía đường chân trời.
Một hồi chuông cảnh báo vang lên trong đầu cô, lần đầu tiên giọng Tiểu Lục có một chút khác lạ, như thể nhanh hơn nửa nhịp:
"Cảnh báo. Khu vực Đông Phiến: độ ẩm trong phạm vi ba mét, không phát hiện. Rễ cây: hoại tử 71%. Nguyên nhân khả nghi: suy giảm mực nước ngầm."
"Suy giảm vì sao? Vì hạn hán à?"
"Lượng mưa khu vực năm 2025 không thấp hơn trung bình nhiều năm. Hướng suy giảm: từ đông sang tây."
Từ đông sang tây. Lục Châu ngẩng đầu, nhìn theo hướng cái lưỡi màu xám chỉ tới. Ở tít đằng xa, cách đây chừng ba cây số, cô thấy lờ mờ những mái nhà kính trắng xóa phản chiếu nắng chiều, xếp thành dãy dài như những đốt xương sống.
Nông trường Kim Ốc.
Đầu cô bắt đầu nhói lên. Mười phút. Cô chớp mắt, thế giới lam vàng trắng tắt đi, trả lại cho cô một khoảnh rừng chết dưới nắng chiều vàng vọt.
Cô đứng đó rất lâu, gió thổi tung mái tóc buộc bằng sợi dây thun xanh, và nhớ đến dòng chữ cuối cùng ông để lại.
Không phải do trời.