Thư Ngữ trả lời tin nhắn ấy vào lúc hai giờ sáng thứ Bảy, sau khi đã gõ và xóa mười một lần.
“Em sẽ đọc. Nhưng trước khi mở cuốn sổ, em có một chuyện phải nói với anh. Sau ca mổ của Đậu Đậu.”
Anh trả lời gần như ngay lập tức, như thể anh cũng chưa ngủ.
“Chuyện tốt hay chuyện xấu?”
Cô nhìn câu hỏi ấy rất lâu. Rồi gõ: “Chuyện thật.”
“Vậy thì được. Anh chỉ sợ những chuyện không thật thôi.”
* * *
Thứ Hai, ngày 21 tháng 12, sáu giờ ba mươi sáng, hành lang khu phẫu thuật tầng chín Bệnh viện Nhân dân số 1 Ninh Thành.
Đậu Đậu mặc bộ quần áo phẫu thuật trẻ em in hình khủng long, ngồi trên đùi mẹ, chiếc gương soi tai cũ vẫn đội lệch trên trán bằng sợi dây chun. Tóc phía sau tai phải của cậu bé đã được cạo một mảng nhỏ hình bầu dục. Cậu bé sờ tay lên mảng da trơn ấy, nhíu mày nhìn mẹ, rồi bật cười, chỉ vào đầu mình, ký hiệu một chữ vừa học tuần trước: Trọc.
Tiểu Mai cười theo, nhưng mắt đỏ hoe.
Lần này, Thư Ngữ được phép dịch. Vụ án đã kết thúc, không còn ai phản đối. Cô ngồi cạnh Tiểu Mai, dịch lời của bác sĩ gây mê, rồi lời của Dĩ Hằng – lúc này đã mặc áo phẫu thuật màu xanh lá, mũ trùm tóc, khẩu trang kéo xuống cằm. Anh ngồi xổm trước mặt Đậu Đậu, nói chậm, nhìn thẳng vào mắt Tiểu Mai, rồi vào mắt cậu bé.
“Ca mổ khoảng hai đến ba tiếng. Chú sẽ đặt một bộ phận nhỏ dưới da, sau tai phải, và luồn một sợi dây điện cực rất mảnh vào trong ốc tai. Sau ca mổ khoảng bốn tuần, khi vết mổ lành, chú sẽ gắn bộ xử lý âm thanh bên ngoài và bật máy. Hôm ấy, lần đầu tiên con sẽ nghe thấy âm thanh. Nó sẽ không giống những gì người khác nghe – lúc đầu nó sẽ lạ, như tiếng rè rè, tiếng bíp bíp. Não của con sẽ phải học dần.”
Rồi anh làm một việc mà các y tá đứng quanh nhìn nhau ngạc nhiên. Anh giơ tay lên, ký hiệu trực tiếp cho cậu bé, chậm và rõ:
Con ngủ. Chú làm. Con dậy. Mẹ ở đây.
Đậu Đậu nhìn tay anh, rồi giơ tay lên, đặt vòng tròn lên trán, nhíu mày – tên thủ ngữ của anh. Rồi cậu bé gỡ chiếc gương soi tai cũ trên trán xuống, đưa trả lại cho anh.
Chú cầm, cậu bé ký hiệu, vụng về. Con dậy, trả con.
Dĩ Hằng nhận lấy chiếc gương, cất vào túi áo phẫu thuật. Anh gật đầu.
Phía sau, ở đầu hành lang, Đậu Chí Cường ngồi cạnh bà Mã Quế Hương. Bà Mã không khóc, không nói, hai bàn tay đặt trên đùi, các ngón tay cứ khẽ cử động – bà đang lẩm nhẩm bảng chữ cái thủ ngữ mà Tiểu Bàn dạy bà tuần trước, như người ta lần tràng hạt.
Bảy giờ, cánh cửa phòng mổ khép lại.
* * *
Ca mổ kéo dài hai tiếng năm mươi phút.
Trong lúc chờ, Thư Ngữ ngồi ở băng ghế hành lang, lấy từ túi áo khoác ra tấm thẻ màu cam, xoay xoay trong tay. Tiểu Mai ngồi cạnh, tựa đầu lên vai cô. Không ai nói gì, kể cả bằng tay.
Lúc chín giờ năm mươi, đèn đỏ trên cửa phòng mổ tắt. Dĩ Hằng bước ra, kéo khẩu trang xuống. Anh không cười ngay. Anh đi thẳng đến trước mặt Tiểu Mai, đợi cô ấy ngẩng lên nhìn mình, rồi mới nói:
“Điện cực đã vào hết. Đo trở kháng trong lúc mổ, tất cả hai mươi hai kênh đều hoạt động tốt. Đo phản xạ cơ bàn đạp có đáp ứng. Bé ổn. Một tiếng nữa bé sẽ tỉnh.”
Thư Ngữ dịch. Tiểu Mai nhìn tay cô, rồi nhìn mặt anh – và lần này, anh để cho mình cười.
Tiểu Mai đứng bật dậy, ôm chầm lấy anh. Anh đứng cứng người một giây, rồi vỗ nhẹ lên lưng cô ấy hai cái, đúng cái cách bố Thư Ngữ vẫn vỗ.
Ở đầu hành lang, bà Mã Quế Hương ôm mặt khóc. Lần này có âm thanh – những tiếng nấc dài, nghẹn ngào, như một con đê vỡ.
Một tiếng sau, Đậu Đậu tỉnh dậy trong phòng hồi tỉnh, đầu quấn băng trắng như một chiếc mũ phi công. Cậu bé mở mắt, nhìn quanh, thấy mẹ, thấy bố, thấy bà nội. Rồi cậu bé nhìn thấy Dĩ Hằng đứng ở cuối giường. Cậu bé giơ bàn tay nhỏ xíu, còn dán băng dính kim truyền, chìa ra.
Dĩ Hằng lấy chiếc gương soi tai cũ trong túi áo, đặt vào tay cậu bé.
Trả con, anh ký hiệu.
Đậu Đậu nắm chặt chiếc gương, cười, rồi ngủ thiếp đi.
Lịch bật máy được hẹn vào ngày 18 tháng 1 năm 2027.
* * *
Tối hôm ấy, trong phòng làm việc nhỏ của Dĩ Hằng ở tầng bốn, Thư Ngữ kể cho anh nghe.
Cô kể theo đúng thứ tự, như một phiên dịch viên. Dòng chữ mực tím trong sổ của Hồ Đại Niên: Nguồn: viện huyện – Đ. giới thiệu. Lời bố cô kể về nữ bác sĩ trẻ đeo gương trên trán, mổ cho ông rồi ngồi khóc. Câu lẩm bẩm của Hồ Đại Niên trên sân khấu: Bác sĩ Đường… chính bà ấy gửi nó đến. Câu nói của mẹ anh: Ở Liễu Âm, mẹ còn nợ một đứa trẻ.
Cô không thêm, không bớt, không làm mềm đi chữ nào.
Anh ngồi im trên chiếc ghế xoay, hai tay đan vào nhau đặt trên bàn. Đôi lông mày lại nhíu lại – lần đầu tiên sau năm ngày.
Rất lâu sau, anh lên tiếng, giọng khàn:
“Em biết từ hôm thứ Bảy.”
“Em biết từ hôm thứ Bảy.”
“Tại sao em không nói ngay?”
“Vì em chưa chắc. Và vì anh còn ca mổ của Đậu Đậu.” Cô nhìn anh. “Anh nói anh chỉ sợ những chuyện không thật. Em không muốn nói với anh một chuyện mà em chưa biết có thật hay không.”
Anh nhìn cô rất lâu. Rồi anh đứng dậy, đi đến bên cửa sổ, nhìn xuống sông Ninh Giang đang chảy chậm trong bóng tối.
“Bà nội anh,” anh nói, “là người dạy anh rằng bác sĩ có thể sai. Bà nói: ‘Cháu sẽ sai. Ai cũng sai. Điều quan trọng là khi biết mình sai, cháu làm gì tiếp theo.’ Anh đã luôn nghĩ bà nói chung chung. Như những câu cách ngôn treo trên tường phòng giao ban.”
Anh quay lại.
“Có lẽ bà đang nói về chính mình.”
Anh đi đến trước mặt cô, cầm lấy bàn tay cô. Bàn tay anh lạnh.
“Ngày mai, chúng ta vẫn mở cuốn sổ chứ?”
“Anh có muốn không?”
“Bây giờ thì càng phải mở.” Anh nói. “Nhưng anh có một điều kiện. Em đọc cho bố em trước. Không phải cho anh. Nếu trong đó có điều gì bà nợ ai, thì người đó phải được biết trước tiên.”
* * *
Thứ Ba, ngày 22 tháng 12. Đông chí.
Tiệm sửa xe Thẩm Ký đóng cửa sớm. Cửa cuốn kéo xuống một nửa, bên trong, chiếc bàn ăn được kéo ra giữa tiệm, giữa những chiếc xe đạp đang sửa dở và những thùng đồ nghề, trải một tấm khăn nilon in hoa. Không đủ ghế, lão Phùng mang từ Nhà Bàn Tay sang bốn chiếc ghế gấp.
Mẹ Thư Ngữ gói sủi cảo từ chiều: nhân thịt lợn bắp cải, nhân hẹ trứng, nhân tôm. Tô Linh mang sang một chiếc bánh táo nướng. Bà Đàm mang một nồi chè trôi nước. Tiểu Mai không đến được – cô ấy ở lại bệnh viện với Đậu Đậu – nhưng gửi một đoạn video: Đậu Đậu đầu quấn băng, ngồi trên giường bệnh, cầm chiếc gương soi tai, ký hiệu Đông chí vui vẻ với một nụ cười mất hai chiếc răng sữa.
Bảy giờ, bóng đèn vàng trên khung cửa nhấp nháy.
Chu Dĩ Hằng đứng ngoài cửa cuốn, khom người chui vào, một tay xách hộp trái cây, tay kia ôm một chiếc hộp các-tông nhỏ dán băng keo. Sau lưng anh là bà Tần Uyển Thanh – không vest, không kính gọng mảnh, mặc áo khoác lông cừu màu kem và quàng một chiếc khăn len đỏ, trông trẻ ra mười tuổi. Bà ngập ngừng ở ngưỡng cửa, rồi giơ tay lên, ký hiệu với mẹ Thư Ngữ, chậm và đúng:
Chào bà. Đông chí vui vẻ. Tôi mang rượu.
Mẹ Thư Ngữ cười rạng rỡ, kéo bà vào ngồi cạnh mình.
Bữa tối diễn ra ồn ào theo kiểu nhà họ Thẩm: hai mươi đôi tay nói cùng một lúc, những tràng cười không thành tiếng, tiếng bát đũa lách cách, tiếng sủi cảo sôi lục bục trong nồi. Lão Phùng dạy bà Tần ký hiệu “uống cạn”. Bố Thư Ngữ lén gắp cho Dĩ Hằng chiếc sủi cảo có đồng xu bên trong – phong tục Đông chí, ai ăn phải đồng xu sẽ gặp may cả năm. Dĩ Hằng cắn trúng, suýt gãy răng, cả bàn vỗ tay xoay xoay.
Thư Ngữ ngồi giữa, dịch khi cần, cười khi không cần dịch. Nhưng mắt cô cứ dừng lại ở chiếc hộp các-tông nhỏ đặt trên nóc tủ đồ nghề.
Chín giờ, chè trôi nước đã ăn xong. Lão Phùng, bà Đàm và Tô Linh lần lượt ra về. Trong tiệm chỉ còn lại năm người.
Dĩ Hằng lấy chiếc hộp xuống, đặt lên bàn. Anh mở băng keo, lấy ra cuốn sổ bìa da màu nâu sẫm buộc bằng sợi dây vải. Anh đặt nó trước mặt Thư Ngữ.
Bà Tần ngồi thẳng lưng, hai tay đặt trên đùi. Mẹ Thư Ngữ nhìn con gái, rồi nhìn cuốn sổ, linh cảm điều gì đó, nắm lấy tay chồng.
Thư Ngữ gỡ nút dây vải.
* * *
Trang đầu tiên là một bàn tay vẽ bằng bút chì, nét vẽ cẩn thận của một người quen vẽ hình giải phẫu. Bàn tay chụm lại, chạm lên môi. Bên dưới, chữ viết tay nghiêng nghiêng: “Ăn.” – Ngày 3 tháng 3 năm 1999. Thầy Hậu dạy.
Thư Ngữ dừng lại. Cô ngẩng lên nhìn bố.
Bố cô nhìn bức vẽ ấy. Rồi ông đưa tay ra, chạm vào trang giấy, như chạm vào một vật gì rất dễ vỡ.
Cô lật tiếp. Trang thứ hai: “Ngủ.” Trang thứ ba: “Đau.” Trang thứ tư: “Mẹ.” Hàng trăm trang, hàng trăm bàn tay, mỗi trang ghi một ngày tháng, kéo dài từ năm 1999 đến năm 2001. Rồi ngắt quãng. Rồi những trang sau năm 2020, nét bút run rẩy hơn, nguệch ngoạc hơn, những ký hiệu được vẽ lại, như một người đang cố nhớ một ngôn ngữ đã quên.
Kẹp giữa trang số chín mươi là một tấm ảnh đen trắng đã ố vàng. Trong ảnh, một căn phòng gạch đỏ treo cờ đội bóng bàn người Điếc – Nhà Bàn Tay, những năm đầu. Một người phụ nữ khoảng năm mươi lăm tuổi, tóc búi gọn, kính lão, ngồi đối diện một người đàn ông trẻ chừng hai mươi chín tuổi, gầy, tóc cắt ngắn như bàn chải. Người đàn ông đang giơ tay làm một ký hiệu. Người phụ nữ nhìn tay anh ta, chăm chú như một học trò.
Bố Thư Ngữ cầm tấm ảnh lên. Tay ông run.
Ông ký hiệu, rất chậm. Thư Ngữ đọc giọng cho bà Tần và Dĩ Hằng:
“Bà bác sĩ già. Năm chín chín, bà ấy đến câu lạc bộ, nói muốn học thủ ngữ để nói chuyện với bệnh nhân. Lão Phùng bảo tôi dạy. Tôi dạy bà ấy hai năm, mỗi tối thứ Tư. Bà ấy học chăm lắm. Bà ấy hay nhìn sau tai trái tôi. Tôi tưởng vì bà ấy là bác sĩ tai, thấy sẹo thì tò mò. Rồi một hôm bà ấy không đến nữa. Lão Phùng bảo bà ấy chuyển đi nơi khác.”
Ông dừng lại, nhìn tấm ảnh.
“Tôi thấy bà ấy quen. Hai năm, tôi cứ thấy quen. Nhưng tôi không nhớ ra.”
Thư Ngữ lật đến trang cuối cùng.
Không có hình vẽ. Chỉ có chữ, viết bằng bút mực xanh, nét chữ run đến mức nhiều chỗ chồng lên nhau. Ngày tháng ở góc: Tháng 2 năm 2023. Hai tháng trước khi bà mất.
Thư Ngữ đọc thầm dòng đầu tiên. Cô dừng lại.
Cô nhìn lên. Bốn người đang nhìn cô. Bố cô, mẹ cô, bà Tần, Dĩ Hằng.
Cô nhớ lời hứa của mình năm tám tuổi, trong nhà vệ sinh trường tiểu học: không bao giờ dịch sai một chữ nào nữa, kể cả khi chữ đó làm người ta đau.
Cô quay sang bố, đặt cuốn sổ xuống bàn, giơ hai tay lên. Và cô dịch. Từng chữ.
“Gửi người nào đọc được những dòng này.
Tôi là Đường Thục Hoa, bác sĩ Tai Mũi Họng. Năm 1979, tôi ba mươi lăm tuổi, làm ở bệnh viện huyện Liễu Âm. Có một bà mẹ ở trấn Hà Khẩu dắt đứa con trai chín tuổi bị điếc bẩm sinh đến khám. Bà ấy nghèo lắm, quần áo vá chằng vá đụp. Tôi khám, biết là không chữa được. Nhưng tôi không nỡ nói. Năm đó, bệnh viện có một y sĩ Đông y tên Hồ Đại Niên, ai cũng khen giỏi. Tôi trẻ, tôi tin ông ta. Tôi viết giấy giới thiệu bà mẹ ấy sang ông ta, nghĩ rằng châm cứu dù không chữa được cũng không hại gì, ít ra bà ấy còn có hy vọng.
Tôi đã sai. Hai tháng sau, đứa bé được cõng đến cấp cứu, viêm xương chũm, sốt li bì. Tôi mổ cho nó. Tôi giữ được tính mạng nó. Tôi tố cáo Hồ Đại Niên lên huyện, nhưng ông ta trốn mất. Tôi không dám nói với bà mẹ ấy rằng chính tôi đã gửi con bà ấy đến chỗ ông ta. Bà ấy quỳ xuống lạy tôi. Tôi để bà ấy lạy. Đó là điều tôi xấu hổ nhất trong đời.
Hai mươi năm sau, tôi tìm được đứa bé ấy, giờ là một người đàn ông, ở một câu lạc bộ người Điếc ở Ninh Thành. Tôi xin cậu ấy dạy tôi thủ ngữ, vì tôi muốn nói lời xin lỗi bằng ngôn ngữ của cậu ấy. Tôi học hai năm. Đến khi tôi đủ chữ để nói, thì tôi không còn đủ can đảm. Tôi bỏ đi.
Bây giờ tôi già rồi, tai tôi điếc rồi. Thật buồn cười, những ký hiệu cậu ấy dạy tôi là thứ duy nhất còn lại để tôi nói chuyện với chính mình mỗi đêm. Tôi muốn nói chuyện với cháu tôi bằng chúng, nhưng cháu tôi không biết. Đó là hình phạt dành cho tôi, và tôi nhận.
Nếu ai đó đọc được những dòng này và gặp được Thẩm Đức Hậu, xin hãy dịch giúp tôi:
Xin lỗi.
Và cảm ơn cậu đã dạy tôi nói bằng tay.”
* * *
Khi Thư Ngữ hạ tay xuống, tiệm sửa xe Thẩm Ký im lặng đến mức có thể nghe thấy tiếng nước nhỏ giọt từ vòi rửa tay ở góc tiệm.
Bà Tần ngồi bất động, hai tay che miệng. Dĩ Hằng cúi đầu, vai run lên. Mẹ Thư Ngữ nắm chặt tay chồng.
Bố cô nhìn tay con gái rất lâu sau khi cô đã dừng dịch. Rồi ông nhìn xuống tấm ảnh đen trắng, nơi người phụ nữ năm mươi lăm tuổi đang chăm chú nhìn tay ông như một học trò.
Ông đặt tấm ảnh xuống bàn. Ông quay sang Dĩ Hằng, chờ cho đến khi anh ngẩng lên, nhìn thẳng vào mắt anh. Rồi ông ký hiệu – chậm, rộng, có những khoảng dừng rất dài, như khi ông kể chuyện năm 1979.
Thư Ngữ đọc giọng.
“Bà nội cháu có một chỗ sai. Bà ấy viết rằng bà ấy học hai năm mà không đủ chữ để nói. Bà ấy nhầm. Ký hiệu ‘xin lỗi’, tôi dạy bà ấy vào tuần thứ ba. Bà ấy biết làm từ năm 1999.”
Ông dừng lại.
“Và bà ấy đã làm. Một lần. Tối thứ Tư cuối cùng bà ấy đến câu lạc bộ, lúc ra về, bà ấy đứng ở cửa, nhìn tôi, làm ký hiệu ấy. Tôi tưởng bà ấy xin lỗi vì về sớm. Tôi vẫy tay chào. Hai mươi lăm năm, tôi chỉ nghĩ đó là một lời chào.”
Ông đứng dậy khỏi chiếc ghế gấp. Ông nắm bàn tay phải lại, xoa một vòng tròn lên ngực trái. Rồi ông hướng nó về phía cuốn sổ bìa da trên bàn.
Tôi nhận rồi.
* * *
Mười giờ đêm, khi bà Tần và Dĩ Hằng đang mặc áo khoác chuẩn bị ra về, bóng đèn vàng trên khung cửa nhấp nháy.
Thư Ngữ ra mở cửa cuốn. Bên ngoài, ngõ Bình An trắng xóa. Tuyết đầu mùa đã rơi từ lúc nào, phủ một lớp mỏng lên mái tôn, lên yên những chiếc xe đạp dựng trước tiệm, lên vai một ông già đứng dưới ngọn đèn đường.
Ông ta bảy mươi bảy tuổi, râu tóc bạc trắng, mặc chiếc trường sam lụa màu xám tro đã ướt đẫm tuyết, tay chống một cây gậy trúc. Tay kia ôm một chiếc hộp sắt nhỏ đã gỉ sét, loại hộp đựng bánh quy của những năm bảy mươi.
Hồ Đại Niên.
Bố Thư Ngữ bước ra, đứng sau lưng con gái. Dĩ Hằng đứng bên cạnh ông.
Ông già nhìn họ. Rồi ông ta làm một việc không ai ngờ tới: ông ta đặt chiếc hộp sắt xuống nền tuyết, buông cây gậy trúc, và chậm chạp, khó nhọc, quỳ xuống.
“Tôi đến trả nợ,” ông ta nói, giọng run rẩy, đứt quãng. “Tám trăm đồng năm 1979. Tôi giữ nguyên, không tiêu một đồng. Bốn mươi bảy năm. Và tôi đến để kể nốt phần chuyện mà bác sĩ Đường không bao giờ biết.”
Ông ta ngẩng lên, nhìn thẳng vào Thẩm Đức Hậu, và nói câu cuối cùng – câu mà Thư Ngữ, lần thứ hai trong đời, đứng sững không dịch nổi:
“Năm đó, cái mồi ngải đốt sau tai thằng bé… không phải tôi tự nghĩ ra. Có người trả tiền cho tôi để thử nó lên một đứa trẻ điếc. Người đó không phải bác sĩ Đường.”
Tuyết vẫn rơi. Chiếc hộp sắt gỉ nằm giữa nền trắng, nắp hé mở, để lộ một xấp tiền giấy cũ màu nâu, buộc bằng một sợi dây cao su đã mục – và một tờ giấy gấp tư, mép giấy có in dòng chữ đỏ đã phai: Bệnh viện huyện Liễu Âm.