Cả ngày thứ Sáu, Thu Lan không hỏi Kỳ Diễn về chuyện tháng Mười Hai năm 1995.
Không phải vì cô không muốn. Mà vì cô sợ. Có một linh cảm mơ hồ, như tiếng động cơ lạ khi xe đang lên dốc, bảo cô rằng nếu cô hỏi, câu trả lời sẽ kéo theo những thứ cô chưa sẵn sàng đón nhận.
Kỳ Diễn cũng không nói gì. Anh ta vẫn ngồi ghế đầu, vẫn đếm, vẫn gõ. Nhưng thỉnh thoảng, khi xe dừng ở một trạm, Thu Lan bắt gặp anh ta đang nhìn cô — không phải cái nhìn dò xét của một người làm khảo sát, mà như một người đang cố tìm kiếm một nét quen thuộc nào đó trên gương mặt người lạ.
Chiều thứ Sáu, khi xe về đến Hạc Minh, anh ta xuống xe cuối cùng, đứng lại bên cửa.
"Chị Phó. Ngày mai sau chuyến chiều, tôi về Ngô Châu. Sáng thứ Hai tôi quay lại."
"Ừ."
"Trước khi về..." Anh ta ngập ngừng. "Tôi có thể xem những cuốn sổ của ông Phó được không?"
Thu Lan nhìn anh ta một lúc lâu.
"Để tôi hỏi mẹ chồng tôi." Cô nói. "Rương sổ để trong phòng bà ấy."
* * *
Thứ Bảy là ngày lọc máu của ông Bành, cũng là phiên chợ lớn ở huyện. Chuyến sáu giờ sáng chật kín người, có cả những người ở các thôn xa gánh gà, vịt, rau, măng ra chợ bán. Thu Lan đếm được năm mươi ba người. Kỳ Diễn đếm được năm mươi hai.
"Chị đếm thừa một." Anh ta nói khi xe vào bến.
"Anh đếm thiếu một." Thu Lan đáp. "Thằng bé nhà họ Cát chui vào ngồi trong thúng của mẹ nó ở cây số bảy. Anh không thấy."
Kỳ Diễn quay đầu nhìn về phía đôi mẹ con đang khệ nệ khiêng thúng xuống xe. Thằng bé chừng bốn tuổi thò đầu ra khỏi thúng, nhe răng cười, trên đầu còn dính một cọng rơm.
Anh ta nhìn một lúc, rồi lặng lẽ sửa số trên máy tính bảng thành năm mươi ba.
Chuyến chiều về Hạc Minh cũng đông. Bà Hà ngồi hàng thứ ba như thường lệ, Đồng Mẫn ngồi ghế đầu bên trái, ông Bành sau buổi lọc máu đã khỏe hơn hôm thứ Năm nhiều, còn ngồi kể chuyện thời trẻ đi đắp đường đèo Lão Ưng cho mấy đứa học sinh nghe.
"Hồi đó làm gì có máy móc." Ông Bành nói, giọng thều thào nhưng hào hứng. "Toàn cuốc với xẻng. Đá to quá thì đốt lửa cho nóng rồi dội nước lạnh vào cho nó nứt. Đoạn vách đá cây số ba mươi mốt ấy, chết mất ba người."
"Cây số ba mươi mốt là ở đâu hả ông?" Tạ Tiểu Bằng hỏi.
"Cột mốc tính từ huyện lên. Chỗ có cái vách đá đen sì nhô ra như mái hiên ấy. Mùa mưa hay lở lắm."
Kỳ Diễn ngồi nghe, không gõ gì, chỉ lặng lẽ nhìn ra cửa sổ.
Còn cách Hạc Minh năm cây số, chiếc xe đột nhiên khục khặc.
Thu Lan nghe thấy trước khi đồng hồ nhiệt độ kịp nhảy. Một tiếng rít mảnh từ khoang máy, rồi một mùi khét khét bốc lên. Kim nhiệt độ vụt lên vạch đỏ.
Cô bật xi nhan, tấp vào lề, tắt máy.
"Gì thế cháu Lan?" Ông Bành hỏi.
"Đứt dây curoa quạt két nước, chắc vậy." Thu Lan đứng dậy, lấy hộp đồ nghề dưới ghế lái. "Mọi người ngồi yên trong xe cho ấm. Năm cây số nữa thôi, cháu sửa được."
* * *
Trời đã chập choạng tối. Gió núi thổi lồng lộng, rít qua khe đá như tiếng sáo.
Thu Lan mở nắp khoang máy ở đuôi xe, bật đèn pin, soi vào. Đúng như cô đoán: sợi dây curoa đã đứt làm đôi, nằm vắt vẻo trên puli. Cô lục trong hộp đồ nghề, tìm sợi dây dự phòng mà cha cô luôn dặn phải mang theo. May mà cô nhớ mua mới hồi tháng Chín.
"Tôi cầm đèn cho chị."
Kỳ Diễn đã đứng bên cạnh, cởi áo măng tô vắt lên vai, xắn tay áo sơ mi lên đến khuỷu. Thu Lan nhìn anh ta một cái, rồi đưa đèn pin.
"Soi vào chỗ này. Đừng run tay."
Cô nới bu lông bộ căng dây, luồn sợi dây mới vào từng puli. Đầu ngón tay để trần đã tê cứng vì lạnh, mấy lần sợi dây tuột ra. Kỳ Diễn không nói gì, chỉ giữ đèn pin thật vững, ánh sáng rọi đúng vào chỗ cô cần.
Lần thứ tư thì sợi dây vào đúng rãnh. Thu Lan dùng một thanh sắt bẩy bộ căng, tay kia vặn bu lông. Thanh sắt trượt khỏi tay, đập mạnh vào ngón cái trái của cô.
"Á!"
Kỳ Diễn chộp lấy cổ tay cô. Đèn pin rơi xuống đất, lăn lông lốc. Dưới ánh sáng hắt lên từ mặt đất, cô thấy móng tay cái mình đã bầm tím, máu rỉ ra ở kẽ móng.
"Để tôi." Anh ta nói.
"Anh biết làm à?"
"Không." Kỳ Diễn nhặt thanh sắt lên. "Nhưng chị vừa làm cho tôi xem rồi."
Anh ta làm vụng về, chậm chạp, nhưng chính xác đến từng động tác. Bẩy thanh sắt đúng góc cô vừa bẩy, giữ đúng lực, vặn bu lông đúng chiều. Hai phút sau, sợi dây curoa đã căng đều trên các puli.
Thu Lan nhìn bàn tay anh ta dính đầy dầu máy đen nhẻm, rồi nhìn gương mặt anh ta, có một vệt dầu chạy dài trên gò má.
"Anh kỹ sư." Cô nói. "Anh học nhanh thật đấy."
Kỳ Diễn lau tay vào chiếc khăn len nâu của mình, khiến nó cũng đen theo. "Tôi chỉ ghi nhớ thôi."
* * *
Xe về đến Hạc Minh lúc bảy giờ kém mười lăm. Chiếc xe riêng mà Kỳ Diễn đặt để đưa anh ta về Ngô Châu đã đợi ở sân ủy ban từ sáu giờ, rồi tài xế bỏ đi vì không liên lạc được — trên đoạn đường xe hỏng không có sóng điện thoại.
Ông Ninh Phúc, trưởng thôn, chạy ra gãi đầu gãi tai. "Cậu Kỳ ơi, nhà tôi tối nay hết phòng rồi. Họ hàng bên vợ tôi ở Tây Bình về dự đám cưới thằng cháu ngày mai, chật cứng cả hai gian."
Kỳ Diễn đứng giữa sân, tay còn dính dầu máy, áo măng tô vắt trên vai, trông lạc lõng như một con cò lạc đàn.
"Không sao ạ. Tôi có thể ngủ trên xe."
"Ngủ trên xe?" Một giọng nói vang lên từ phía cổng. "Đêm nay xuống âm hai độ đấy. Cậu muốn mai người ta khiêng cậu ra như khiêng cây kem à?"
Bà Ninh Quế Phân đứng ở cổng sân ủy ban, khoác chiếc áo bông cũ, tay cầm đèn pin. Bà đi về phía họ, nhìn bàn tay bầm tím của Thu Lan, rồi nhìn bàn tay đen nhẻm của Kỳ Diễn.
"Về nhà tôi." Bà nói, giọng không cho phép từ chối. "Nhà có phòng trống. Cơm tối nấu rồi. Đi."
* * *
Ngôi nhà của bà Quế Phân là một ngôi nhà gạch hai tầng, mái ngói đỏ, có một khoảnh sân nhỏ trồng cây hồng và mấy luống cải. Gian bếp ấm sực mùi củi cháy và mùi đậu phụ. Trên bàn ăn đã bày sẵn một nồi măng khô nấu thịt ba chỉ, một đĩa cải xào tỏi, một bát canh trứng cà chua, và một đĩa đậu phụ rán vàng ruộm.
"Măng này của bà Hà cho cậu, đúng không?" Bà Quế Phân múc một bát măng đầy, đặt trước mặt Kỳ Diễn. "Cậu để quên trên xe hôm thứ Ba. Con Lan mang về. Tôi ngâm hai đêm rồi đấy."
Kỳ Diễn nhìn bát măng bốc khói nghi ngút, rồi cúi đầu. "Cháu cảm ơn bác."
Tiểu Mãn ngồi đối diện, nhìn người lạ chằm chằm bằng đôi mắt tròn xoe tò mò. Đậu Phụ nhảy lên ghế bên cạnh con bé, cũng nhìn chằm chằm.
"Chú là người đến cắt xe buýt của mẹ cháu à?" Tiểu Mãn hỏi thẳng.
"Tiểu Mãn!" Thu Lan nhíu mày.
"Chú là người đến để đếm xem xe buýt của mẹ cháu có bao nhiêu người đi." Kỳ Diễn trả lời con bé, giọng nghiêm túc như trả lời câu hỏi của cấp trên.
"Thế có nhiều không chú?"
"Nhiều hơn người ta nghĩ."
Tiểu Mãn ngẫm nghĩ một lúc, rồi gật gù, có vẻ hài lòng với câu trả lời.
Bữa cơm diễn ra trong tiếng củi lép bép và tiếng gió rì rào ngoài mái hiên. Kỳ Diễn ăn chậm, ăn rất sạch, gắp đồ ăn rất ít, như người không quen ăn cơm nhà người khác. Bà Quế Phân cứ gắp thêm vào bát anh ta, gắp đến khi bát cơm cao như ngọn núi.
"Cậu ăn đi. Gầy như que tre. Mẹ cậu không nấu cho cậu ăn à?"
Kỳ Diễn dừng đũa một nhịp. "Mẹ cháu mất ba năm trước rồi ạ."
Gian bếp lặng đi. Bà Quế Phân khựng tay, rồi gắp thêm một miếng thịt to nhất vào bát anh ta, không nói gì nữa.
* * *
Sau bữa tối, Tiểu Mãn trải vở toán lên bàn, rên rỉ như mọi tối. Bài hôm nay vẫn là phân số.
"Hai phần ba cộng một phần tư."
Thu Lan nhìn bài toán, rồi nhìn sang Kỳ Diễn đang ngồi uống trà ở đầu bàn. Kỳ Diễn nhìn bài toán, rồi nhìn sang Thu Lan.
"Anh kỹ sư." Cô nói. "Anh biết làm toán, đúng không?"
Anh ta đặt chén trà xuống, kéo ghế lại gần Tiểu Mãn.
"Cháu có biết xe buýt của mẹ cháu có bao nhiêu ghế không?"
"Ba mươi mốt ghế khách với một ghế lái." Tiểu Mãn đáp ngay. Con bé đã ngồi trên chiếc xe ấy từ khi còn bế ngửa.
"Giả sử có một chiếc xe khác, cũng chở người, nhưng chia thành ba hàng. Mỗi hàng là một phần ba. Còn xe của mẹ cháu chia thành bốn khoang. Mỗi khoang là một phần tư." Kỳ Diễn rút một tờ giấy, vẽ hai hình chữ nhật. "Bây giờ có hai người đi xe thứ nhất, chiếm hai hàng. Một người đi xe của mẹ cháu, chiếm một khoang. Hỏi tổng cộng họ chiếm bao nhiêu phần của một chiếc xe?"
"Thì... ba phần?"
"Ba phần gì? Phần ba hay phần tư? Hai thứ đó to nhỏ khác nhau. Một hàng của xe thứ nhất to hơn một khoang của xe mẹ cháu. Cháu không thể cộng một cái ghế to với một cái ghế nhỏ rồi bảo là hai cái ghế bằng nhau được."
Tiểu Mãn chau mày, nhìn hai hình chữ nhật.
"Vậy nên mình phải chia lại cả hai chiếc xe," Kỳ Diễn vẽ thêm những đường kẻ, "thành những ô nhỏ bằng nhau. Mười hai ô. Một hàng của xe thứ nhất bằng bốn ô. Một khoang của xe mẹ cháu bằng ba ô. Bây giờ thì..."
"Hai hàng là tám ô! Một khoang là ba ô! Tám cộng ba là mười một! Mười một phần mười hai!" Tiểu Mãn reo lên, mắt sáng rực. "Quy đồng là chia lại cho các ghế to bằng nhau! Mẹ ơi, con hiểu rồi!"
Thu Lan nhìn con gái, rồi nhìn Kỳ Diễn. Cô thấy khóe môi anh ta khẽ cong lên — rất khẽ thôi, nhưng đó là lần đầu tiên cô thấy anh ta cười.
Ở góc nhà, bà Quế Phân ngừng tay khâu, nhìn cảnh ấy qua cặp kính lão, ánh mắt thoáng một vẻ gì đó phức tạp.
* * *
Khi Tiểu Mãn đã đi ngủ, Kỳ Diễn ngồi lại bên bếp lửa với bà Quế Phân. Thu Lan rửa bát ở gian bên, nhưng qua cánh cửa mở, cô nghe rõ từng lời.
"Bác ơi, cháu hỏi bác một chuyện được không ạ?"
"Hỏi đi."
"Cái trạm Lão Ưng Khẩu, trên đèo ấy ạ. Từ trước đến giờ, có chuyện gì đặc biệt xảy ra ở đó không?"
Tiếng nước trong bồn rửa bát chảy róc rách. Thu Lan đứng yên, đôi tay ngâm trong nước lạnh.
Bà Quế Phân im lặng khá lâu. Tiếng củi nổ lép bép.
"Sao cậu lại hỏi chuyện ấy?"
"Cháu đang đánh giá các trạm dừng ạ. Trạm ấy có lưu lượng thấp nhất."
"Lưu lượng." Bà Quế Phân lặp lại, như nhấm nháp một từ lạ. Rồi bà thở dài. "Trạm ấy thì có gì đâu. Hồi trước có lán của đội gỗ, sau đội gỗ giải tán thì chẳng ai lên xuống nữa. Chỉ có một chuyện..."
Bà ngừng lại. Thu Lan nín thở.
"Mùa đông năm chín lăm, hình như thế, có người bỏ một đứa bé ở đó." Bà Quế Phân nói chậm rãi. "Bỏ dưới mái che, quấn trong cái chăn bông. Ông Đại Sơn — cha con Lan — lái xe qua thì nhìn thấy. Ông ấy bế đứa bé lên xe, đưa xuống huyện, giao cho đồn công an. Sau đó nghe nói đứa bé được đưa vào trại trẻ mồ côi trên thành phố."
"Có ai biết... đứa bé ấy là con ai không ạ?"
"Không ai biết." Bà Quế Phân trả lời nhanh — nhanh hơn mức cần thiết một chút. "Công an điều tra mấy tháng, hỏi khắp các thôn, chẳng tìm ra. Rồi người ta quên đi."
Thu Lan nghe một tiếng động nhỏ — tiếng chén trà đặt xuống bàn hơi mạnh.
"Cháu cảm ơn bác." Giọng Kỳ Diễn vẫn bình thản, nhưng có gì đó trong đó như vừa vỡ ra. "Cháu xin phép đi nghỉ trước."
Thu Lan nghe tiếng bước chân anh ta lên cầu thang. Cô đứng yên trong gian bếp nhỏ, đôi tay ngâm trong nước lạnh đến mức tê dại, đầu óc quay cuồng.
Năm 1995. Một đứa bé bị bỏ ở Lão Ưng Khẩu. Cha cô bế đứa bé lên xe.
Và một người đàn ông ba mươi tuổi, mồ côi mẹ, đứng cúi đầu trước cây thông già như đứng trước một nấm mộ.
Cô chưa dám nghĩ tiếp.
Khi cô bước ra gian ngoài, bà Quế Phân vẫn ngồi bên bếp lửa, nhìn ngọn lửa đang tàn. Gương mặt già nua của bà, dưới ánh lửa đỏ, chất chứa những điều Thu Lan chưa từng thấy.
"Mẹ." Thu Lan khẽ gọi.
"Đi ngủ đi." Bà Quế Phân không quay đầu lại. "Mai còn dậy sớm."
* * *
Sáng Chủ nhật, Kỳ Diễn đi chuyến sáu giờ xuống huyện, rồi từ đó bắt xe khách về Ngô Châu. Anh ta chào bà Quế Phân, cảm ơn bữa cơm, xoa đầu Đậu Phụ. Anh ta không nhắc lại chuyện cuốn sổ, cũng không nhắc lại chuyện Lão Ưng Khẩu. Khi xe lướt qua trạm trên đèo, anh ta thậm chí không quay đầu nhìn.
Nhưng Thu Lan thấy hai bàn tay anh ta đặt trên đầu gối siết chặt đến trắng bệch.
Chiều Chủ nhật, Thu Lan về đến nhà thì thấy Tiểu Mãn ngồi trên bậc thềm, ôm Đậu Phụ, mắt đỏ hoe.
"Sao thế con?"
Tiểu Mãn không trả lời ngay. Con bé vùi mặt vào bộ lông mềm của con mèo, một lúc lâu sau mới ngẩng lên.
"Bố lại gọi." Con bé nói khẽ. "Bố gửi ảnh trường cấp hai ở Nam Cảng cho con xem. Có bể bơi trong nhà, có phòng thí nghiệm, có câu lạc bộ viết văn. Bố bảo con viết văn giỏi thế, ở Hạc Minh thì phí lắm."
Thu Lan ngồi xuống bên cạnh con.
"Mẹ ơi." Tiểu Mãn nhìn cô, đôi mắt mười một tuổi ầng ậng nước. "Nếu xe buýt của mẹ bị cắt, mẹ sẽ phải đi nơi khác làm, đúng không? Thế thì... thế thì con lên Nam Cảng với bố, có phải đỡ cho mẹ hơn không?"
Thu Lan cảm thấy như có ai vừa đấm một cú thật mạnh vào ngực mình.
"Con nói gì vậy..."
"Con nghe hết rồi." Tiểu Mãn nói, giọng run run. "Tối thứ Sáu, mẹ nói chuyện điện thoại với bác Giả. Mẹ bảo nếu mẹ lên thành phố làm thì bà nội ở lại một mình. Mẹ bảo mẹ không biết phải làm sao."
Con bé đứng dậy, ôm chặt con mèo vào lòng.
"Con muốn lên Nam Cảng với bố, mẹ ạ." Tiểu Mãn nói, rồi quay người chạy vào nhà, để lại sau lưng tiếng cửa đóng sầm.
Thu Lan ngồi một mình trên bậc thềm lạnh ngắt. Trên cây hồng trước sân, quả chín cuối cùng của mùa vừa rụng xuống, vỡ toác trên nền đất.