Câu hỏi của Kỳ Diễn treo lơ lửng trong khoang xe suốt quãng đường còn lại sáng thứ Tư, như một làn khói không tan.
Anh ta không giải thích. Mãi đến khi xe vào bến huyện, lúc hành khách đã xuống hết, anh ta mới nói, giọng đã trở lại đều đều như cũ:
"Ông Phó là tài xế có thâm niên dài nhất trong lịch sử các tuyến nông thôn của công ty. Hai mươi chín năm trên một tuyến. Trong hồ sơ có ghi ông từng được bằng khen lao động tiên tiến của thành phố năm 2003. Tôi chỉ tò mò."
"Chỉ tò mò." Thu Lan nhắc lại, nhìn thẳng vào mắt anh ta.
"Chỉ tò mò." Kỳ Diễn không tránh ánh mắt cô.
Nhưng Thu Lan đã lái xe chín năm trên con đèo này. Cô biết phân biệt tiếng động cơ êm với tiếng động cơ sắp hỏng, biết nhìn màu mây mà đoán trời mưa, biết nghe tiếng ho của hành khách mà đoán ai đang ốm. Và cô biết — dù không thể nói rõ vì sao — rằng người đàn ông này đang nói dối.
Cô không vạch trần. Cô chỉ ghi nhớ.
* * *
Sáng thứ Năm, sương mù dày đặc đến mức đèn pha chỉ soi được hơn mười mét.
Thu Lan lái chậm hơn mọi ngày. Hai bàn tay cô đặt chắc chắn trên vô lăng, mắt dán vào vạch sơn trắng mờ mờ bên lề đường. Ở những đoạn sương dày nhất, cô hạ cửa kính xuống, nghiêng đầu ra ngoài để nghe tiếng bánh xe nghiến trên mặt đường, tiếng suối chảy dưới khe, phán đoán xem mình đang ở đâu.
Kỳ Diễn ngồi ghế đầu, im lặng quan sát cô suốt nửa tiếng.
"Chị thuộc con đường này đến mức nào?" Cuối cùng anh ta hỏi.
"Nhắm mắt cũng lái được." Thu Lan đáp. Rồi cô nói thêm, nửa đùa nửa thật: "Nhưng tôi không nhắm mắt đâu, anh yên tâm."
Ở cây số thứ ba, bà Ngưu đứng vẫy khăn trong sương như một bóng ma màu xám. Thu Lan dừng xe. Bà Ngưu lên. Thu Lan rút cuốn sổ bìa xanh trong túi áo ra, đặt lên đùi, ghi bằng mẩu bút chì: Ngưu — km3 — thẻ già.
Kỳ Diễn nhìn cuốn sổ. Đây không phải lần đầu anh ta thấy cô ghi chép, nhưng hôm nay ánh mắt anh ta dừng lại lâu hơn.
"Chị ghi gì vậy?"
"Ghi khách."
"Mỗi người?"
"Mỗi người."
"Từ bao giờ?"
Thu Lan im lặng một lúc. Xe vượt qua một khúc cua, sương mù cuộn lên như sóng.
"Từ ngày đầu tiên tôi lái tuyến này." Cô nói. "Mùng hai tháng Một năm hai nghìn mười tám."
Kỳ Diễn không nói gì. Nhưng Thu Lan thấy những ngón tay anh ta siết chặt lấy cạnh chiếc máy tính bảng.
* * *
Buổi trưa, ở quán mì bà Tôn, Thu Lan đặt cuốn sổ bìa xanh lên bàn, đẩy về phía Kỳ Diễn.
"Anh xem đi."
Anh ta cầm lên, lật từng trang. Những trang giấy kẻ ô ngả màu vàng, chi chít chữ bút chì nghiêng nghiêng. Mỗi ngày một trang. Đầu trang ghi ngày tháng, thời tiết, giờ xuất bến. Bên dưới là danh sách người lên xe — có tên thì ghi tên, không biết tên thì ghi đặc điểm: "ông già mũ cối, km 17", "cô gái áo đỏ, xách gà, Ổ Đàm", "hai mẹ con, đứa bé sốt, xuống bệnh viện". Cuối trang là tổng số.
38. 41. 36. 44. 52 (phiên chợ). 39. 40.
Kỳ Diễn lật rất chậm. Thu Lan thấy anh ta mở máy tính bảng ra, gõ một hàng số, rồi lại lật sổ, rồi lại gõ.
"Đây là cuốn thứ mấy?" Anh ta hỏi mà không ngẩng lên.
"Cuốn thứ mười bốn. Mỗi cuốn dùng được khoảng hai trăm ngày."
"Mười ba cuốn trước chị còn giữ không?"
"Còn. Ở nhà, trong cái rương sắt." Cô ngừng lại một chút. "Cùng với hai mươi chín cuốn của cha tôi."
Kỳ Diễn ngẩng phắt lên. Lần thứ hai trong hai ngày, gương mặt anh ta để lộ một thứ gì đó không phải là sự điềm tĩnh.
"Ông Phó... cũng ghi?"
"Cha tôi ghi từ năm 1988. Mỗi năm một cuốn. Tôi học thói quen này từ ông." Thu Lan nhìn anh ta. "Tại sao anh lại có vẻ ngạc nhiên thế?"
Kỳ Diễn cụp mắt xuống, nhìn trang sổ đang mở. Một lúc lâu sau, anh ta mới nói:
"Vì đây là chuỗi số liệu hành khách liên tục dài nhất mà tôi từng biết của bất kỳ tuyến xe buýt nông thôn nào ở Trung Quốc." Giọng anh ta trầm xuống. "Ba mươi tám năm. Nếu tất cả đều được ghi chép như thế này."
Thu Lan chớp mắt. Cô chưa từng nghĩ về những cuốn sổ theo cách ấy. Đối với cô, đó chỉ là thói quen, là kỷ niệm, là sợi dây vô hình nối cô với người cha đã khuất.
"Thế thì sao?" Cô hỏi. "Hôm qua anh bảo số liệu đếm bằng mắt không được công nhận."
"Đếm bằng mắt của một người thì không." Kỳ Diễn gập cuốn sổ lại, đặt hai tay lên bìa. "Nhưng nếu có hai người đếm độc lập trên cùng một chuyến xe, rồi đối chiếu, và sai số giữa hai người nằm trong ngưỡng cho phép, thì đó là một phương pháp được chấp nhận trong khảo sát giao thông. Gọi là đếm kép."
Thu Lan nhìn anh ta. Cô bắt đầu hiểu.
"Anh muốn tôi đếm cùng anh?"
"Tôi muốn so sánh số liệu của chị với số liệu của tôi trên sáu chuyến xe mà tôi đã đi." Kỳ Diễn nói. "Nếu chúng khớp nhau — tôi đoán là sẽ khớp — thì tôi có cơ sở để nói rằng sổ ghi chép của chị đáng tin cậy. Và nếu sổ của chị đáng tin cậy trong hai tuần này, thì nó đáng tin cậy trong chín năm qua."
"Còn sổ của cha tôi?"
Kỳ Diễn im lặng một nhịp. "Tôi muốn được xem."
* * *
Chiều thứ Năm, ông Bành không ra khỏi khoa thận nhân tạo vào lúc hai giờ rưỡi như mọi khi.
Ba giờ, Thu Lan bắt đầu sốt ruột. Ba giờ mười lăm, cô gọi vào số điện thoại của ông, không ai nghe. Ba giờ hai mươi, cô bảo Kỳ Diễn trông xe, rồi chạy bộ lên dốc.
Ở hành lang khoa thận, cô thấy ông Bành nằm trên một chiếc cáng đẩy, gương mặt xám ngoét như tro, môi tím tái. Một cô y tá trẻ đang đo huyết áp cho ông.
"Ông ấy bị tụt huyết áp sau khi lọc." Cô y tá giải thích. "Lấy nước ra hơi nhiều. Bác sĩ bảo nằm theo dõi thêm một tiếng."
"Một tiếng?" Thu Lan nhìn đồng hồ. "Xe tôi ba rưỡi xuất bến."
"Chị là người nhà?"
Thu Lan khựng lại. Cô không phải người nhà. Ông Bành không có người nhà. Vợ ông mất từ lâu, con trai chết ở hầm mỏ, con dâu đi bước nữa ở tận Quý Châu.
"Phải." Cô nói. "Tôi là người nhà."
Cô ngồi xuống chiếc ghế nhựa cạnh cáng, cầm lấy bàn tay khô quắt, lạnh ngắt của ông lão. Ông Bành hé mắt nhìn cô, khẽ mấp máy môi.
"Lan... cháu đi đi... bọn trẻ ở Ổ Đàm..."
"Ông nằm yên đi. Bọn trẻ đợi được."
Cô gọi điện cho Kỳ Diễn. "Anh kỹ sư, phiền anh một việc. Anh xuống bến, nói với hành khách là xe khởi hành muộn khoảng một tiếng. Ai không đợi được thì..." Cô ngừng lại. Không đợi được thì sao? Chẳng có xe nào khác lên Hạc Minh cả.
"Tôi hiểu rồi." Giọng Kỳ Diễn bên kia đầu dây bình tĩnh lạ thường. "Còn bọn trẻ ở Ổ Đàm? Bốn giờ năm mươi xe phải đến cổng sau."
"Gọi cho thầy Phan, giáo viên chủ nhiệm. Số của thầy ấy dán trên tấm bảng nhựa cạnh ghế lái."
"Được."
Bốn giờ hai mươi, ông Bành được phép về. Thu Lan đẩy xe lăn đưa ông xuống dốc. Khi đến bến, cô sững người.
Hành khách không ai bỏ về. Bà Hà ngồi trên bậc thềm, đang bóc quýt chia cho mọi người. Đồng Mẫn ngồi trên ghế đầu, một tay xoa bụng, một tay cầm cốc nước nóng — ai đó đã mua cho cô ấy từ quán bà Tôn. Hai vợ chồng già họ Lương đang chơi cờ tướng với người bán hàng rong bên cạnh.
Còn Kỳ Diễn đứng cạnh xe, điện thoại áp tai, đang nói chuyện với ai đó:
"...vâng, thầy Phan, khoảng năm giờ năm mươi xe sẽ đến cổng sau. Bảy em học sinh. Phiền thầy cho các em ngồi đợi trong phòng trực... Vâng, cảm ơn thầy. Em Tạ Tiểu Bằng thì phiền thầy nhắc em ấy đừng chạy ra đường đứng đợi."
Anh ta cúp máy, quay lại, thấy Thu Lan và ông Bành. Anh ta bước tới, không nói một lời, đỡ lấy ông lão từ xe lăn, dìu lên xe, đặt ông ngồi xuống ghế hàng hai, kéo tấm chăn mỏng của Thu Lan vẫn để trên xe ra đắp lên đùi ông.
Thu Lan đứng nhìn, cổ họng nghèn nghẹn.
* * *
Năm giờ năm mươi tư phút, xe đến cổng sau trường cấp hai Ổ Đàm. Trời đã tối hẳn. Bảy đứa trẻ ùa ra từ phòng trực, theo sau là một người đàn ông trung niên đeo kính dày — thầy Phan.
Tạ Tiểu Bằng nhảy lên xe đầu tiên, nhìn quanh, rồi sà đến cạnh Kỳ Diễn.
"Chú ơi, chú là người gọi cho thầy Phan à?"
"Ừ."
"Thầy bảo chú nói chuyện như người đọc bản tin thời sự." Thằng bé cười khúc khích. "Nhưng thầy cũng bảo chú tử tế."
Kỳ Diễn nhìn thằng bé, không biết đáp thế nào. Cuối cùng anh ta chỉ nói: "Ngồi xuống. Thắt dây an toàn."
"Xe buýt làm gì có dây an toàn hả chú!"
"..."
Cả khoang xe phá lên cười. Ngay cả ông Bành, đang nằm tựa đầu vào cửa kính với gương mặt mệt mỏi, cũng khẽ nhếch mép.
Thu Lan nhìn qua gương chiếu hậu. Dưới ánh đèn vàng mờ trong khoang xe, cô thấy vành tai Kỳ Diễn đỏ ửng lên.
Đêm ấy, xe về đến Hạc Minh lúc bảy giờ hai mươi tối, muộn gần hai tiếng so với thường lệ. Thu Lan đưa ông Bành về tận nhà, đun cho ông ấm nước, dặn hàng xóm sang ngó chừng. Khi cô về đến nhà mình, bà Quế Phân đã để phần cơm trong nồi, đậy kín bằng chiếc mâm nhôm.
"Cậu kỹ sư ấy," bà Quế Phân nói khi Thu Lan ngồi xuống ăn, "chiều nay gọi điện cho mẹ."
Thu Lan suýt sặc. "Anh ta gọi cho mẹ? Lấy số ở đâu?"
"Hỏi ông Ninh trưởng thôn. Cậu ấy bảo xe về muộn, sợ nhà lo, nên báo trước một tiếng." Bà Quế Phân nhìn cô qua cặp kính lão. "Cậu ấy còn hỏi Tiểu Mãn ăn tối chưa, có cần ai sang trông không."
Thu Lan cúi đầu và cơm, không nói gì.
* * *
Sáng thứ Sáu, khi xe vào bến huyện, có một chiếc ô tô con màu đen bóng loáng đỗ sẵn trước cửa văn phòng điều hành.
Ông Giả Văn Bình đứng đợi ở chân cầu thang, mặt mày khó coi. "Lan, lên văn phòng một chút. Phó giám đốc Đổng ở tổng công ty xuống."
Đổng Thắng Lợi năm mươi hai tuổi, người tròn trịa, tóc chải ngược bóng mượt, mặc áo vest đen bên ngoài chiếc áo len cổ lọ. Ông ta ngồi trên ghế của ông Giả như ngồi ở nhà mình, trước mặt là một chén trà nóng bốc khói.
"Đồng chí Phó Thu Lan." Ông ta mỉm cười, chìa tay ra bắt. Bàn tay ông ta mềm và ẩm. "Nghe danh đã lâu. Con gái của lão Phó Đại Sơn, đúng không? Hồi tôi còn làm ở phòng điều độ, lão Phó là người duy nhất dám cãi tay đôi với giám đốc."
"Chào phó giám đốc." Thu Lan đứng thẳng lưng.
"Ngồi, ngồi." Đổng Thắng Lợi phẩy tay. "Tôi xuống đây vì hai việc. Việc thứ nhất, thông báo chính thức: phiên lấy ý kiến người dân về việc điều chỉnh tuyến 9, ban đầu dự kiến ngày hai mươi tháng Mười Hai, nay dời lên ngày tám tháng Mười Hai, tổ chức tại hội trường ủy ban huyện. Thành phố muốn chốt phương án trước khi khóa sổ ngân sách năm."
Thu Lan siết chặt hai bàn tay. Ngày tám tháng Mười Hai. Còn chưa đầy ba tuần.
"Việc thứ hai." Đổng Thắng Lợi nhấp một ngụm trà. "Là việc của đồng chí. Công ty đánh giá cao tinh thần làm việc của đồng chí. Chín năm không một tai nạn, không một khiếu nại. Vì vậy, khi tuyến 9 dừng khai thác, công ty muốn điều động đồng chí về tuyến 23 nội thành Ngô Châu. Tuyến đông khách, xe mới, lương cơ bản cao hơn bốn mươi phần trăm. Có ký túc xá cho nhân viên. Con gái đồng chí có thể chuyển về học ở trường tiểu học Hướng Dương, một trong những trường tốt nhất thành phố. Tôi đã nói chuyện với hiệu trưởng."
Thu Lan nhìn ông ta. Đây là một đề nghị tốt. Tốt đến mức đáng ngờ.
"Nếu tôi không muốn đi thì sao?"
"Thì đồng chí có thể chọn nghỉ việc với một khoản trợ cấp." Đổng Thắng Lợi vẫn mỉm cười. "Nhưng tôi nghĩ một người mẹ đơn thân, có con nhỏ, sẽ biết điều gì là tốt nhất cho con mình."
Ông ta đặt chén trà xuống, đứng dậy, chỉnh lại vạt áo vest.
"Trả lời tôi trước ngày tám tháng Mười Hai. Sau ngày đó, tuyến 9 không còn, mà chỗ trống ở tuyến 23 cũng sẽ không còn."
* * *
Thu Lan đi xuống cầu thang như người mộng du.
Ở chân cầu thang, cô suýt va vào Kỳ Diễn. Anh ta đang đứng nói chuyện với cô nhân viên phòng lưu trữ của chi nhánh, một cô gái trẻ tên Tiểu Mạch. Khi thấy Thu Lan, anh ta khựng lại, gương mặt thoáng một vẻ lúng túng hiếm hoi.
"Chị Phó..."
Thu Lan không dừng lại. Cô đi thẳng ra xe, ngồi vào ghế lái, đặt hai tay lên vô lăng, nhắm mắt lại.
Tuyến 23 nội thành. Lương cao hơn bốn mươi phần trăm. Trường tiểu học tốt nhất thành phố. Nếu cô đi, có lẽ Tiểu Mãn sẽ không còn muốn theo bố lên Nam Cảng nữa. Nếu cô đi, cô sẽ không phải dậy lúc năm giờ sáng, không phải lái xe qua đèo Lão Ưng trong sương mù và băng giá.
Nếu cô đi, bà Quế Phân sẽ ở lại Hạc Minh một mình. Ông Bành sẽ không có ai đưa đi lọc máu. Và những cuốn sổ của cha cô sẽ nằm mãi trong cái rương sắt, không ai đọc.
Có tiếng gõ nhẹ lên cửa kính. Cô mở mắt.
Tiểu Mạch, cô nhân viên phòng lưu trữ, đứng bên ngoài, vẻ mặt ngập ngừng. Thu Lan hạ kính xuống.
"Chị Lan, em không biết có nên nói không..." Tiểu Mạch liếc về phía cầu thang, hạ giọng. "Anh kỹ sư trên thành phố ấy, hôm thứ Ba với thứ Tư, trưa nào cũng xuống phòng lưu trữ. Em tưởng anh ấy tìm số liệu tuyến 9 mấy năm gần đây, nhưng không phải."
"Thế anh ta tìm gì?"
"Anh ấy tìm sổ nhật trình của tuyến 9." Tiểu Mạch nói. "Nhưng chỉ một năm thôi. Tháng Mười Hai năm 1995."
Thu Lan ngồi bất động.
Năm 1995. Năm ấy cô năm tuổi. Năm ấy cha cô vẫn đang lái chiếc xe buýt cũ màu cam, chiếc xe mà cô vẫn còn lờ mờ nhớ mùi xăng và mùi ghế da nứt nẻ.
"Em đã bảo anh ấy là hồ sơ trước năm 2000 bị ngập nước hết từ trận lũ năm 2008 rồi." Tiểu Mạch nói tiếp. "Anh ấy đứng im rất lâu rồi mới đi. Sáng nay anh ấy lại xuống, hỏi em: 'Sổ riêng của ông Phó Đại Sơn, có cuốn nào để lại ở chi nhánh không?'"
Tiểu Mạch nhìn Thu Lan.
"Em bảo không. Bác Phó mang về nhà hết. Anh ấy nghe xong thì hỏi em đường lên nhà chị ở Hạc Minh."