Nước rút chậm.
Phải đến ngày hai mươi ba tháng bảy, mặt ruộng thôn Liễu Đê mới lộ ra khỏi lớp nước đục, phủ một tầng bùn phù sa dày đến mắt cá chân, mịn và đen như mực. Những ngôi nhà tranh đứng nghiêng ngả, vách đất lở từng mảng, nhưng mái vẫn còn. Đình Thủy Thần trên gò cao chỉ bị nước liếm đến bậc thềm thứ ba. Hàng liễu dọc đê vẫn rủ cành xuống mặt sông, chỉ có điều cành lá đã mắc đầy rác rưởi, rơm rạ, những mảnh vải rách trôi từ thượng nguồn về.
Người Liễu Đê từ núi Phượng Đầu kéo về, từng tốp, từng tốp, gánh theo nồi niêu, chăn chiếu, lúa gạo. Ai về đến đầu thôn cũng đứng lặng một lúc, nhìn khắp lượt, rồi mới bước vào.
Không ai khóc. Tiểu Mãn để ý thấy điều đó. Kiếp trước, sau trận lũ, nàng nghe tiếng khóc suốt mấy tháng trời, ngày nào cũng có tiếng khóc, đêm nào cũng có tiếng khóc, đến mức nàng tưởng thế gian này chỉ còn lại tiếng khóc. Kiếp này, người ta xắn quần lội bùn, vác cuốc dọn nhà, gọi nhau í ới, có người còn chửi đổng con trâu không chịu xuống ruộng.
Nhà họ Mạch cũng vậy. Hà Tam Nương đứng giữa sân, chống nạnh nhìn bức vách bếp đổ một nửa, rồi quay sang mắng chồng: "Ông còn đứng đấy? Đi trộn đất trát vách đi! Hai mươi vò tương của tôi trên núi, khiêng xuống mà không có chỗ để à?"
Mạch Đại Thành cười. Tiểu Mãn chưa từng thấy cha mình cười nhiều như mấy ngày này.
Bà nội ngồi ở hiên, dưới mái tranh còn ướt, nhìn con cháu lúi húi dọn dẹp. Bà không nói gì, nhưng mỗi lần Tiểu Mãn đi ngang qua, bà lại đưa tay sờ lên mái tóc nàng, nơi cây trâm gỗ đào khắc bông lúa đang cài.
Tiểu Thử và con Bánh Bao thì chạy khắp thôn, đi đâu cũng kể chuyện đêm lũ, chuyện chị nó gõ mõ, chuyện chị nó ném dây cứu quan. Mỗi lần kể lại thêm một chút. Đến ngày thứ ba, trong câu chuyện của nó, Tiểu Mãn đã một mình đánh ngã năm tên tay chân của Phùng Ký.
Đêm cuối cùng trước khi những người cuối cùng rời hang Khô Long, Tiểu Mãn ngồi một mình dưới hàng mười chín vạch khắc của bà nội.
Đống lửa trong hang đã tàn, chỉ còn than hồng. Tiếng người ngủ thở đều đều trong bóng tối, tiếng một đứa bé trở mình ú ớ, tiếng nước suối ngầm rỉ rả trong khe đá. Lần đầu tiên sau mười bảy năm, nàng nghe tiếng nước mà không thấy sợ.
Nàng rút cây trâm gỗ đào trên tóc xuống. Bên cạnh mười chín vạch cũ đã mờ, nàng khắc một hàng vạch mới. Tính từ đêm mười lăm, khi những người già và trẻ con đầu tiên vào hang, đến hôm nay là tám ngày. Tám vạch. Nàng khắc chậm, từng vạch một, đầu trâm nghiến vào đá kêu ken két. Khắc xong, nàng ngồi nhìn hai hàng vạch ấy rất lâu, hàng mười chín và hàng tám, một hàng của người đã mất chồng, một hàng của người không mất ai.
Rồi dưới hàng vạch mới, nàng khắc thêm một chữ. Nàng chỉ biết ít chữ, nhưng chữ này nàng đã học từ lâu, từ những ngày ngồi trong viện giặt phủ Tiết, lấy que củi viết lên nền đất ướt, viết đi viết lại cho khỏi quên mình là ai.
"Mạch."
Bà nội đứng sau lưng nàng từ lúc nào không biết. Bà không nói gì, chỉ đặt bàn tay nhăn nheo lên vai cháu gái, đứng đó cho đến khi than hồng tắt hẳn.
* * *
Lúa cứu được nhiều hơn Tiểu Mãn dám hy vọng.
Ông thầy đồ Phương ngồi ba ngày trong đình, cùng Tiểu Mãn kiểm đếm từng bao, từng thúng. Ông ghi chữ, nàng tính số. Lúa gặt sớm, phơi chưa kỹ, một phần bị ẩm mốc trong hang, phải loại bỏ. Nhưng tính ra, cả thôn cứu được gần sáu phần lúa mùa năm nay. Cộng với tám thạch gạo cũ và số gạo các nhà mang lên núi từ trước, đủ cho cả thôn ăn đến mùa chiêm năm sau, nếu ăn dè xẻn.
"Sáu phần," ông thầy đồ Phương lẩm bẩm, đặt bút xuống. "Năm Thái Hòa, không cứu được một hạt."
Lưu Lão Thực gặt được chín thạch hai đấu. Ông đem hết ra đình, xếp ngay ngắn trước mặt Tiểu Mãn, hai tay run run.
"Còn thiếu tám đấu," ông nói, giọng nghẹn ngào. "Cô nương... cô nương nói cho mượn..."
Tiểu Mãn chưa kịp trả lời, thì ông thầy đồ Phương đã cười, gõ gõ ngón tay lên một tờ công văn mới dán ở cửa đình sáng nay.
"Lưu Lão Thực, ông không cần giao cho ai nữa. Phùng Ký bị tịch biên rồi. Diêu đại nhân có lệnh: mọi giấy tờ mua lúa non, thế chấp ruộng mà Phùng Ký ký với dân Liễu Đê trong tháng sáu năm nay, vì có ý gian lận, đều bị hủy bỏ. Ruộng nhà ông vẫn là ruộng nhà ông. Tiền nhận trước, theo lệnh, được tính như là bồi thường thiệt hại lũ lụt."
Lưu Lão Thực đứng ngây ra. Rồi ông ngồi sụp xuống nền đình, ôm mặt khóc như một đứa trẻ.
Đào Hoa chạy tới, ôm lấy cha. Qua vai cha, nàng ấy nhìn Tiểu Mãn, đôi mắt đỏ hoe, môi mấp máy.
Lần này, Tiểu Mãn đọc được hai chữ khác.
"Cảm ơn."
* * *
Ngày hai mươi lăm, Diêu Quang đến Liễu Đê.
Ông đi thuyền từ huyện thành lên, vẫn mặc bộ áo vải xám, chỉ có hai người tùy tùng. Ông đi dọc đê, đứng rất lâu ở cống Liễu Đê, nhìn miệng sạt năm trượng giờ đã được Mạch Đại Thành và trai làng đắp lại tạm bằng đá hộc và đất sét. Chiếc thuyền chở đá của Phùng Ký vẫn còn kẹt ở đó, nửa chìm nửa nổi, như một tấm bia.
"Bản quan đã ra lệnh," ông nói với Mạch Đại Thành. "Tài sản tịch biên của Phùng Thế Xương sẽ dùng để đắp lại toàn bộ đoạn đê từ cây liễu cụt đến cống Liễu Đê, đúng theo bản vẽ thiết kế. Đô thủy ty sẽ cử người xuống giám sát. Nhưng người đắp," ông nhìn bàn tay trái thiếu ngón của Mạch Đại Thành, "phải là người Liễu Đê. Ngươi có làm được không?"
Mạch Đại Thành chắp tay, cúi đầu thật sâu. "Làm được."
Lý chính Chu Bảo Điền đã bị bãi chức. Đêm lũ, ông ta trốn về huyện thành từ chiều mười sáu, bỏ lại vợ con trên mái đình Thủy Thần. Vợ ông ta, khi được hỏi, chỉ nói một câu: "Con bé nhà họ Mạch gõ mõ, mẹ con tôi mới sống." Rồi bà ta dắt con về nhà mẹ đẻ ở thôn Thạch Bàn, không quay lại nữa. Dân Liễu Đê họp đình, muốn bầu Mạch Đại Thành làm lý chính, nhưng ông lắc đầu từ chối, chỉ nhận làm "đê trưởng", người trông coi đê của thôn. Cuối cùng, ông thầy đồ Phương được bầu làm lý chính, ông Ba Tôn làm chứng.
Chiều hôm ấy, trước khi đi, Diêu Quang cho người gọi Tiểu Mãn ra bến đò.
Ông đứng dưới gốc liễu lớn, nhìn dòng sông giờ đã hiền hòa trở lại, màu nước vẫn còn đục nhưng đã chảy chậm. Thuyền "Lão Quy" neo bên cạnh, Lỗ lão ngồi trên mũi thuyền vá lưới, như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra.
"Mạch cô nương," Diêu Quang nói, không quay lại. "Đêm ở Lục Khẩu, khi bản quan đọc đến dòng ghi ba ngàn lượng chuyển lên kinh, cô nương đứng ở sau lưng bản quan. Bản quan nghe thấy cô nương nín thở."
Tiểu Mãn đứng im.
"Ngụy Tam nói, chữ ở cuối dòng ấy là chữ 'Tiết'." Ông lão chậm rãi quay lại, đôi mắt chim ưng nhìn nàng. "Trong kinh thành có rất nhiều nhà họ Tiết. Nhưng nhà họ Tiết mà có thể nhận ba ngàn lượng từ tiền tu đê, có lẽ chỉ có một. Hữu thị lang Công bộ Tiết Hoài Cẩn. Người quản Đô thủy ty."
Gió sông thổi qua, lay động những cành liễu.
"Một cô nương thôn quê chưa từng rời huyện Thanh Phổ," Diêu Quang nói, giọng không lên không xuống, "nghe thấy chữ 'Tiết' mà nín thở. Bản quan làm Ngự sử ba mươi năm, đã gặp nhiều chuyện lạ. Bản quan không hỏi cô nương vì sao."
Ông dừng lại một chút.
"Bản quan chỉ nói cho cô nương biết điều này. Tống Cảnh nhận hết tội, Cát Hữu Đạo chỉ bị đình chức. Hôm qua, phủ Giang Lăng nhận được công văn từ kinh thành, nói Cát Hữu Đạo có công trị thủy nhiều năm, cho phép được bảo lãnh, áp giải lên kinh để Công bộ tự tra xét." Ông lão cười nhạt. "Để Công bộ tự tra xét. Cô nương hiểu không?"
Tiểu Mãn hiểu.
Kiếp trước, mười bảy năm sau, Cát Hữu Đạo là Lang trung Công bộ, ngồi uống trà trong thủy tạ của phủ Tiết.
Kiếp này, có lẽ hắn sẽ không phải đợi lâu như vậy.
"Bản sao sổ của Ngụy Tam, bản quan đã gửi một bản lên Ngự sử đài, một bản giữ lại," Diêu Quang nói tiếp. "Bản gốc, bản quan để lại cho cô nương." Ông đưa cho nàng cái hộp gỗ bọc vải dầu. "Ở trong tay bản quan, nó sẽ là một bản tấu chương, nằm chờ trên bàn của những người không muốn đọc. Ở trong tay cô nương, có lẽ nó còn có ích hơn."
* * *
Ngày hai mươi tám, Trình Mặc nhận được công văn của Đô thủy ty.
Chàng bị triệu về kinh thành báo án. Công văn không nói chàng được thưởng hay bị phạt, chỉ ghi ngắn gọn: "Tuần đê thừa Trình Mặc, lập tức hồi kinh, trình bày sự vụ đê Liễu Đê trước Đô thủy ty."
Đô thủy ty. Thuộc quyền quản lý của Hữu thị lang Công bộ.
Tiểu Mãn cầm tờ công văn, đọc đi đọc lại cái dòng ấy, cho đến khi những chữ trên giấy nhòe đi.
"Đừng đi," nàng nói.
Trình Mặc ngồi bên cạnh nàng trên bậc thềm đình Thủy Thần, nơi lần đầu tiên nàng đến tìm chàng, mang theo cái cọc gỗ và bao cát. Vết thương trên trán chàng đã lên da non, để lại một vệt sẹo nhỏ dưới chân tóc.
"Tại hạ là quan," chàng nói. "Triều đình triệu, không đi là trốn tội. Một lần kháng lệnh đã đủ rồi."
"Ngài không hiểu..."
"Tại hạ hiểu." Trình Mặc quay sang nhìn nàng. "Diêu đại nhân đã nói với tại hạ về chữ 'Tiết'. Tại hạ biết Đô thủy ty thuộc quyền ai."
Chàng im lặng một lúc, nhìn ra con đê trước mặt, nơi Mạch Đại Thành đang cùng trai làng đóng những cọc gỗ đầu tiên cho đoạn đê mới.
"Cha tại hạ chết trên đê sông Tiền Đường. Đoạn đê đó cũng do một nhà thầu đắp, cũng có người ký nghiệm thu, cũng có tiền chuyển lên kinh thành. Hồi ấy tại hạ mười một tuổi, chỉ biết khóc." Chàng mỉm cười. "Bây giờ tại hạ hai mươi hai tuổi, có trong tay một cuốn sổ đo và một người tính sổ giỏi hơn thư lại phòng Hộ. Tại hạ muốn lên kinh xem thử, những người ngồi trên kia, họ có sợ cuốn sổ đo không."
Tiểu Mãn quay mặt đi, không để chàng thấy mắt mình đỏ lên.
"Ngài sẽ về chứ?"
"Mùa lũ năm sau, đê Liễu Đê đắp xong, cần có người nghiệm thu." Trình Mặc nói. "Lần này, tại hạ muốn tự tay nghiệm thu. Từng điểm đo một. Có người bên cạnh xem lại số."
Chàng lấy từ trong ngực áo ra cây thước đồng, cây thước dài chừng năm thước khắc vạch chi chít, đặt vào tay nàng.
"Tại hạ để cái này ở lại. Thước đồng này cha tại hạ để lại. Cô nương giữ hộ, sang năm tại hạ về lấy."
Tiểu Mãn nắm chặt cây thước đồng. Kim loại lạnh, nhưng chỗ chàng cầm vẫn còn hơi ấm.
"Và," Trình Mặc ngập ngừng, tai đỏ lên, "lần sau về, tại hạ muốn xin phép Mạch đê trưởng một việc. Không biết cô nương có cho phép tại hạ xin không."
Tiểu Mãn ngẩng lên nhìn chàng. Chàng đang nheo mắt, nhưng lần này nàng biết không phải vì cận.
Nàng không trả lời. Nàng chỉ khẽ cúi đầu, rất khẽ, cây trâm bông lúa trên tóc nghiêng xuống một chút.
* * *
Sáng mùng một tháng tám, Trình Mặc rời Liễu Đê.
Lần này, cả thôn ra bến tiễn. Bà Vương góa nhét vào tay nải của chàng một gói bánh nếp. Ông thầy đồ Phương tặng một cuốn sách cũ. Anh em nhà họ Triệu khiêng ra một vò tương Hà to nhất mà Hà Tam Nương đã lựa sẵn. Tiểu Thử ôm cổ Bánh Bao, đòi chàng hứa năm sau về sẽ dạy nó dùng thước đồng. Lỗ lão không nói gì, chỉ chèo thuyền "Lão Quy" đưa chàng ra tận giữa dòng, nơi một chiếc thuyền khách đang đợi.
Tiểu Mãn đứng trên đê, dưới gốc liễu cụt, cây thước đồng trong tay, nhìn bóng áo xanh nhỏ dần trên mặt sông. Lần này, tim nàng không thắt lại. Nàng biết chàng sẽ về.
Nhưng nàng biết một điều khác nữa. Con đường của chàng dẫn lên kinh thành, dẫn đến Đô thủy ty, dẫn đến phủ Hữu thị lang Công bộ. Dẫn đến cái phủ mà nàng đã sống mười bảy năm, đã chết một lần.
Con đường ấy, sớm muộn gì nàng cũng phải đi lại.
Gần trưa, khi nàng đang giúp mẹ chiết tương vào những vò mới ở sân nhà, Tiểu Thử chạy hộc tốc vào cổng.
"Chị! Chị ơi! Ở bến có thuyền lớn! To lắm! Có cả cờ, có cả lính!"
Tiểu Mãn lau tay, theo em ra bến.
Một chiếc thuyền lớn đang cập vào bến Liễu Đê. Không phải thuyền quan huyện, không phải thuyền buôn. Thân thuyền sơn đen bóng, mui thuyền lợp gỗ chạm hoa văn, rèm cửa khoang bằng lụa màu lam. Trên cột buồm treo một lá cờ nhỏ màu đen viền vàng, giữa cờ thêu một chữ bằng chỉ bạc.
Tiểu Mãn không cần đến gần cũng đọc được chữ ấy.
"Tiết."
Một người đàn ông trung niên bước xuống thuyền, mặc áo dài bằng lụa màu tro, đầu đội mũ quả dưa, gương mặt dài, cằm có một nốt ruồi đen mọc một sợi lông. Ông ta chắp tay sau lưng, đi lên bờ, đôi mắt lướt qua những ngôi nhà tranh, những bức vách đổ, những người dân lấm lem bùn đất, với một vẻ chán chường của người quen sống trong nhà cao cửa rộng.
Tiểu Mãn đứng chết lặng dưới gốc liễu.
Nàng biết gương mặt này. Kiếp trước, mùa thu năm Vĩnh Bình thứ mười bốn, ở một góc chợ người tại kinh thành Thịnh An, người đàn ông này đã cúi xuống, dùng hai ngón tay bóp cằm nàng, xoay mặt nàng sang trái, sang phải, như người ta xem một con gà. Rồi ông ta quay sang người bà con xa của nhà họ Lưu, nói một câu mà nàng nhớ suốt mười bảy năm:
"Năm lượng. Mắt sáng, tay nhanh, đem về viện giặt."
Tiền quản gia. Quản gia của phủ Tiết.
Ông ta đứng ở đầu bến, liếc nhìn quanh, rồi cất giọng, cái giọng khàn khàn, ngọt ngào mà nàng đã nghe qua bức tường viện giặt trong cái đêm tháng chạp năm ấy:
"Xin hỏi bà con, nhà họ Mạch làm tương Hà ở đâu?"
Không ai đáp. Dân Liễu Đê đứng quanh bến, nhìn nhau.
Tiền quản gia mỉm cười, phẩy tay áo.
"Đừng sợ. Lão gia nhà ta ở kinh thành nghe danh tương Liễu Đê, lại nghe chuyện một cô nương mười bảy tuổi gõ mõ cứu cả thôn, rất lấy làm cảm phục." Ông ta nhìn khắp lượt đám đông, rồi ánh mắt dừng lại, đúng ở gốc liễu nơi Tiểu Mãn đang đứng, đúng ở cây thước đồng trong tay nàng.
"Lão gia muốn mời Mạch cô nương lên kinh, làm khách ở phủ Tiết."