Bảy giờ sáng thứ Hai, phà chuyến đầu tiên từ bến Trung Sơn còn chưa cập đảo, Mạnh Như Huyền đã ngồi trước cây đàn piano cũ trong quán cà phê Hải Đăng, tóc búi lệch, một cây bút chì cắm ngang búi tóc như chiếc trâm.
Quán chưa mở cửa. Ghế còn úp ngược trên bàn, máy pha cà phê chưa nóng, chỉ có tiếng sóng vỗ vào kè đá phía dưới ô cửa sổ và tiếng gõ phím lặp đi lặp lại: một nốt La, rồi lại một nốt La.
"Bốn trăm bốn mươi," Như Huyền nói, không quay đầu lại. "Nhưng dây thứ ba của nốt La này chùng hơn hai dây kia một chút. Gia Lạc, cậu lại để cửa sổ mở cả đêm đúng không?"
Vưu Gia Lạc đang lau quầy, mặt mũi còn ngái ngủ, tóc nhuộm màu hạt dẻ dựng ngược như tổ chim. Cô ta chống tay lên quầy, thở dài.
"Có mở một tí. Đêm qua khách hút thuốc, tớ sợ ám mùi."
"Gió biển mang hơi muối vào, ván cộng hưởng hút ẩm, dây thép gặp muối là gỉ." Như Huyền rút chiếc cờ lê chỉnh đàn cán gỗ hồng từ hộp dụng cụ da nâu, tra vào chốt dây, xoay một góc nhỏ đến mức người ngoài nhìn vào tưởng cô không hề cử động. "Cây đàn này năm nay sáu mươi mốt tuổi rồi. Cậu đối xử với nó như đối xử với ông nội cậu đi."
"Ông nội tớ suốt ngày mắng tớ."
"Thì nó cũng đang mắng cậu đấy." Như Huyền gõ lại nốt La. Lần này ba dây hòa vào nhau thành một âm tròn, không còn tiếng "ong ong" rung lắc khó chịu mà tai người thường phải nghe rất lâu mới nhận ra. Cô gật đầu, hài lòng.
Gia Lạc bưng ra một cốc sữa nóng, đặt lên chiếc ghế đẩu bên cạnh đàn, thứ duy nhất Như Huyền cho phép đặt gần đàn, miễn là đặt trên ghế chứ không phải trên nắp đàn.
"Cậu ăn sáng chưa?"
"Ăn rồi. Một cái bánh bao."
"Bánh bao hôm qua."
"Bánh bao thì hôm qua với hôm nay khác gì nhau." Như Huyền nhấp một ngụm sữa, mắt vẫn nhìn vào hàng búa đàn bọc nỉ trắng ngà. "Cậu đừng nhìn tớ như thế. Tớ không sao."
Gia Lạc không nói gì. Từ đầu tháng Chín đến giờ, câu "tớ không sao" Như Huyền đã nói không biết bao nhiêu lần. Ngày chín tháng Chín, thầy Kha Thủ Nhất, người thợ chỉnh đàn già nhất đảo Hồi Âm, ngã gục bên cây đàn của một gia đình ở dốc Ngân Hạnh, cờ lê vẫn còn cắm trên chốt dây. Bảy mươi sáu tuổi, nhồi máu cơ tim, không kịp đưa lên phà. Từ hôm ấy, tiệm đàn Kha Ký ở số 23 phố Cầm Đài chỉ còn lại Như Huyền, một con mèo mướp tên Đô và cuốn sổ khách hàng bìa vải xanh dày cộp mà thầy ghi suốt hai mươi bảy năm.
* * *
Đảo Hồi Âm cách thành phố Hải Lan mười hai phút đi phà. Trên đảo không có ô tô, không có xe máy, chỉ có những con dốc lát đá uốn lượn giữa các căn biệt thự kiểu cũ xây từ những năm hai mươi, ba mươi của thế kỷ trước, mái ngói đỏ, cửa chớp xanh, tường phủ dây leo. Người ta gọi nơi này là "đảo đàn", vì trên một hòn đảo chưa đầy hai cây số vuông có hơn sáu trăm cây đàn piano. Buổi chiều đi dọc phố, cứ vài chục bước lại nghe thấy tiếng đàn vọng ra từ một ô cửa sổ nào đó: một đứa trẻ tập gam, một bà cụ đánh bài dân ca, một sinh viên nhạc viện về quê luyện bản nhạc thi.
Ngày trước trên đảo có cả một xưởng làm đàn. Xưởng đàn Hồi Âm mở năm 1953, đóng cửa năm 1998, trong bốn mươi lăm năm làm ra hơn hai nghìn cây đàn, mỗi cây đều có số hiệu riêng khắc trên khung gang. Phần lớn đã được bán vào đất liền, nhưng vẫn còn vài chục cây ở lại trên đảo, già nua, kiêu hãnh và khó tính như những ông cụ bà cụ sống cả đời ở đây.
Cây đàn trong quán Hải Đăng là một trong số đó: số hiệu 052, xuất xưởng năm 1965.
Như Huyền chỉnh đến nốt cuối cùng thì điện thoại trong túi áo khoác rung lên. Một số máy lạ, đầu số Thượng Hải.
"Tiệm đàn Kha Ký phải không?" Giọng đàn ông, trầm, hơi khàn, nói chậm như người vừa thức dậy hoặc rất lâu rồi không nói chuyện với ai. "Tôi tìm ông Kha Thủ Nhất."
Như Huyền khựng lại một nhịp.
"Thầy Kha mất rồi. Ngày chín tháng Chín." Cô nói, giọng đều đều, như đã tập nói câu ấy trước gương. "Tôi là học trò của thầy. Anh cần chỉnh đàn sao?"
Đầu bên kia im lặng khá lâu. Như Huyền nghe thấy tiếng gió và tiếng sóng, rất gần, như thể người kia đang đứng ngay trên đảo.
"Tôi xin lỗi," cuối cùng người đàn ông nói. "Tôi không biết. Tôi là Giản Thừa Chu, Lầu Thính Đào, số 9 dốc Phượng Vĩ. Nhà tôi có một cây đàn cần chỉnh lại trước ngày hai mươi tám. Cô có thể đến hôm nay không?"
Lầu Thính Đào.
Như Huyền biết căn nhà ấy. Cả đảo đều biết. Căn biệt thự ba tầng nằm cao nhất trên dốc Phượng Vĩ, nhìn thẳng ra biển, là nơi bà cụ Đàm Mẫn Nghi sống suốt sáu mươi năm cuối đời. Bà Đàm là người thợ chỉnh đàn nữ đầu tiên của Xưởng đàn Hồi Âm, cũng là người đã dạy nghề cho thầy Kha từ năm 1968. Thầy Kha gọi bà là "sư phụ", và mỗi lần nhắc đến bà, ông lại đặt cờ lê xuống như thể ngay cả cái tên ấy cũng cần được tôn trọng.
Bà Đàm mất hôm mười tám tháng Tám, chín mươi mốt tuổi. Tang lễ làm ở hội quán trên đồi, cả đảo đến viếng. Thầy Kha đứng bên linh cữu suốt từ sáng đến tối. Như Huyền nhớ rất rõ, trong suốt buổi tang lễ ấy không có người cháu nội nào xuất hiện. Người ta xì xào rằng thằng cháu làm nghệ sĩ dương cầm nổi tiếng ở nước ngoài, mười năm không về, đến lúc bà mất cũng không về kịp.
Ba ngày sau, có một người đàn ông mặc áo khoác đen lên phà sớm, đi thẳng lên nghĩa trang, đứng trước mộ bà rất lâu rồi lên phà về. Thầy Kha nghe kể, chỉ lắc đầu, không nói gì.
Giản Thừa Chu. Thì ra đó là anh ta.
"Tôi đến được," Như Huyền nói. "Mười giờ."
* * *
Dốc Phượng Vĩ có một trăm ba mươi hai bậc đá. Như Huyền đếm từ năm mười tám tuổi, khi lần đầu theo thầy Kha lên đây xách hộp đồ nghề. Hồi ấy cô đi đến bậc thứ tám mươi thì thở không ra hơi, thầy Kha bảy mươi tuổi vẫn bước đều đều phía trước, không ngoảnh lại, chỉ nói: "Thợ chỉnh đàn mà không leo nổi dốc thì đừng mong vào được nhà người ta."
Bây giờ cô leo một mạch không nghỉ, chỉ dừng lại ở bậc cuối để chỉnh lại quai hộp đồ nghề trên vai.
Lầu Thính Đào đẹp hơn cô nhớ, cũng buồn hơn cô nhớ. Hàng rào sắt sơn xanh đã bong tróc, khu vườn trước nhà cỏ mọc cao đến bắp chân, cây hoa giấy tím leo kín một mặt tường không ai cắt tỉa. Trên bậc thềm có một chiếc vali kéo màu xám và một chiếc túi giấy đựng hộp cơm ăn dở.
Cửa mở trước khi cô kịp bấm chuông.
Người đàn ông đứng trong khung cửa cao hơn cô gần một cái đầu, mặc áo len đen cổ lọ, quần âu xám, tóc hơi dài so với một người đàn ông ba mươi mốt tuổi, che gần hết vành tai. Gương mặt gầy, xương gò má rõ, quầng mắt thâm. Anh ta đeo một chiếc tai nghe chống ồn, nhưng chỉ đeo một bên, bên phải. Bên trái để trống.
"Cô là học trò của ông Kha?"
"Mạnh Như Huyền."
Anh ta nhìn cô từ đầu đến chân, ánh mắt dừng lại trên cây bút chì cắm trong búi tóc, rồi trên chiếc hộp da nâu sờn góc mà cô biết anh ta sẽ nhận ra, nếu anh ta từng là đứa trẻ lớn lên trong căn nhà này.
Quả nhiên, mắt anh ta tối lại một chút.
"Đó là hộp đồ nghề của bà tôi."
"Bà Đàm tặng thầy Kha năm 1999, khi thầy mở tiệm," Như Huyền nói. "Thầy để lại cho tôi."
Giản Thừa Chu không nói gì nữa, chỉ nghiêng người nhường lối.
Bên trong căn nhà lạnh và tối, rèm cửa kéo kín, đồ đạc phủ vải trắng như những bóng ma ngồi chờ. Mùi gỗ cũ, mùi sáp ong, mùi giấy ẩm. Như Huyền đi theo anh ta qua hành lang, lên ba bậc gỗ, vào phòng khách lớn hướng ra biển. Ở đây rèm đã được kéo ra một nửa, ánh sáng xám nhạt của buổi sáng cuối thu tràn qua ô cửa kính cao, rơi xuống một cây đàn piano đứng màu nâu sẫm kê sát tường.
Như Huyền đứng sững.
Đàn đứng, thân gỗ óc chó, chân đàn chạm hình sóng cuộn, nắp phím bằng gỗ đã sẫm màu vì bao nhiêu năm tay người chạm vào. Trên nắp đàn, khắc nổi một hàng chữ nhỏ mạ đồng đã xỉn: Xưởng đàn Hồi Âm. Và bên dưới, ba chữ số.
001.
"Đây là…"
"Cây đàn đầu tiên Xưởng đàn Hồi Âm làm ra," Giản Thừa Chu nói, giọng không có chút cảm xúc nào, như đang đọc thông tin trên một tấm biển ở bảo tàng. "Năm 1953. Bà tôi là một trong những người lắp ráp nó. Hai tuần nữa có người của nhà đấu giá Gia Thụy từ Thượng Hải đến giám định. Tôi cần nó ở trạng thái tốt nhất có thể."
"Anh định bán nó?"
"Tôi định bán cả căn nhà." Anh ta đút hai tay vào túi quần. "Cô chỉ cần làm cho nó trông được và nghe được. Tiền công cô cứ báo giá."
Như Huyền không trả lời. Cô đặt hộp đồ nghề xuống sàn, lấy chiếc khăn bông sạch trong túi lau tay, rồi mới bước đến bên đàn. Cô không vội mở nắp. Cô đặt lòng bàn tay lên mặt gỗ bên hông đàn, như một bác sĩ đặt tay lên trán người bệnh.
Gỗ lạnh, nhưng không ẩm. Không có vết nứt. Không có mùi mốc. Có người đã chăm sóc cây đàn này rất cẩn thận, đến tận những ngày cuối cùng.
Cô mở nắp phím, gõ thử nốt La ở quãng tám phía trên, nốt mà thợ chỉnh đàn trên đảo vẫn dùng để nghe "sức khỏe" của một cây đàn.
Âm thanh vang lên, rồi ngân dài trong căn phòng trống, ấm và sâu như giọng một người già hát khẽ. Như Huyền thấy sống lưng mình nổi gai ốc. Cô từng chỉnh hơn ba nghìn cây đàn, chưa từng nghe một nốt La nào như thế này.
Nhưng nó hơi non, thấp hơn chuẩn chừng tám cent. Với một cây đàn ba tháng không có người chỉnh, chuyện đó hoàn toàn bình thường.
Cô gõ tiếp. Nốt Đô giữa. Nốt Rê. Nốt Mi.
Rồi tay cô dừng lại.
* * *
Có gì đó không đúng.
Như Huyền đánh lại nốt Mi. Lần này cô nghiêng đầu sang phải, để tai trái, cái tai tinh hơn của cô, hướng về phía bảng dây.
Nốt Mi không phải nốt Mi. Nó cao hơn hẳn, thành nốt La. Không phải lệch vài cent như một cây đàn lâu ngày không chỉnh. Nó lệch nguyên một quãng bốn. Để làm được điều đó, phải có người cầm cờ lê vặn chốt dây, căng sợi dây thép lên thêm mấy chục kilogam lực, một cách có chủ ý.
Cô thử nốt Pha. Cũng lệch, lên thành nốt Son. Nốt Son thì ngược lại, bị nới chùng xuống thành nốt Mi. Nốt La giữa chùng hẳn, chạm tay vào phím đã thấy dây rung uể oải. Như Huyền rùng mình.
"Anh Giản," cô quay lại. "Từ khi bà mất đến giờ, có ai đụng vào cây đàn này không?"
Giản Thừa Chu đang đứng bên cửa sổ, quay lưng về phía cô. Anh ta không trả lời. Như Huyền tưởng anh ta không nghe thấy, rồi chợt nhớ tới chiếc tai nghe bên phải, nhớ cái cách anh ta luôn hơi nghiêng đầu sang trái mỗi khi cô nói. Cô bước lại gần hơn một chút, nói to và rõ hơn.
"Có ai chỉnh cây đàn này không?"
"Không." Anh ta quay lại. "Tôi về từ hôm thứ Năm. Cửa khóa từ tháng Tám. Chìa khóa chỉ có tôi và người quản lý khu phố."
"Vậy thì người chỉnh nó lần cuối là bà Đàm."
"Thì sao?"
Như Huyền nhìn anh ta. "Thì nó bị lệch. Lệch rất nặng, và lệch có chủ ý."
Lần đầu tiên, gương mặt Giản Thừa Chu có biểu cảm. Một chút khó chịu, một chút mệt mỏi, như người đã nghe quá nhiều lời giải thích dài dòng của thợ sửa chữa trước khi báo giá.
"Bà tôi chín mươi mốt tuổi. Tay run, mắt kém. Có thể bà chỉnh sai."
"Bà Đàm chỉnh sai thì sai một hai cent. Không ai chỉnh sai một quãng ba." Như Huyền đáp, giọng cứng hơn cô định. "Hơn nữa không phải tất cả các phím. Chỉ có mấy phím quanh nốt Đô giữa. Phần còn lại vẫn đều tăm tắp, chỉ hơi tụt xuống theo thời gian."
Chuông cửa reo lên đúng lúc ấy.
Giản Thừa Chu khẽ nhíu mày, đi ra. Như Huyền nghe tiếng giày da gõ trên sàn gỗ hành lang, rồi một giọng đàn ông khác, sang sảng, niềm nở, mang cái âm sắc quen thuộc của những người làm kinh doanh.
"Anh Giản, xin lỗi đến sớm. Phà chuyến tám giờ hôm nay vắng quá, tôi tranh thủ lên luôn. Ồ, có khách à?"
Người bước vào phòng khách khoảng bốn mươi tuổi, áo khoác dạ màu lạc đà, kính gọng vàng, tóc chải bóng. Ông ta mang theo một chiếc cặp da và một bó hoa ly trắng, nhìn quanh căn phòng phủ vải trắng như thể đang ước lượng diện tích từng mét vuông.
"Tiền Mậu Lâm, giám đốc dự án Tập đoàn Duyệt Hải." Ông ta chìa danh thiếp cho Như Huyền trước cả khi Giản Thừa Chu kịp giới thiệu. "Cô là…"
"Thợ chỉnh đàn."
"À! Học trò ông Kha phải không? Tôi có nghe nói. Tiếc quá, ông cụ ra đi đột ngột." Tiền Mậu Lâm gật gù, giọng chân thành vừa đủ. Rồi ông ta quay sang cây đàn, mắt sáng lên. "Đây rồi, Hồi Âm số 001. Anh Giản, tôi nói thật, cả dự án khách sạn của chúng tôi, tôi thích nhất là cây đàn này. Chúng tôi sẽ đặt nó ở chính giữa sảnh, có đèn chiếu riêng, có biển giới thiệu lịch sử. Khách vào khách sạn, việc đầu tiên là chụp ảnh với cây đàn đầu tiên của đảo đàn. Anh tưởng tượng xem."
"Ông Tiền," Giản Thừa Chu nói, "tôi đã nói rồi. Căn nhà là căn nhà. Cây đàn tôi sẽ để nhà đấu giá định giá trước."
"Tất nhiên, tất nhiên. Tôi tôn trọng anh." Tiền Mậu Lâm cười. "Nhưng anh cứ cân nhắc. Hai mươi ba phẩy tám triệu tệ cho căn nhà, giá đó trên đảo này không ai trả nổi đâu. Nếu anh bán kèm cây đàn, chúng tôi sẵn sàng cộng thêm theo đúng giá nhà đấu giá đưa ra, không mặc cả. Hạn chót ký hợp đồng vẫn là ngày ba mươi. Sau ngày đó, hội đồng quản trị sẽ chuyển ngân sách sang một căn khác trên dốc Ngân Hạnh."
Như Huyền đứng yên bên cây đàn, bàn tay vẫn đặt trên phím, nghe hai người đàn ông nói chuyện về nó như nói về một món đồ nội thất.
Đặt ở giữa sảnh. Có đèn chiếu riêng. Khách chụp ảnh.
Cô nghĩ đến bà Đàm, người đã lắp ráp cây đàn này năm mười tám tuổi. Cô nghĩ đến thầy Kha, mỗi lần nhắc đến Lầu Thính Đào đều nói: "Cây đàn ở nhà sư phụ ấy à, nó là cây đàn biết nói."
Cô không biết mình có quyền gì để lên tiếng. Cô chỉ là thợ chỉnh đàn, được thuê đến để làm cho nó "trông được và nghe được".
* * *
Tiền Mậu Lâm ở lại thêm hai mươi phút, đi khắp các tầng, chụp ảnh cầu thang, ban công, cả nhà kho dưới gầm cầu thang. Lúc ông ta về, bó hoa ly trắng được đặt lại trên chiếc bàn phủ vải ở phòng khách, mùi hương nồng nặc lấn át mùi gỗ cũ.
Giản Thừa Chu cầm bó hoa lên, mở cửa sổ, ném nó ra ngoài vườn, rồi đóng cửa sổ lại.
Như Huyền suýt bật cười, nhưng kìm được.
"Bà tôi bị dị ứng phấn hoa ly," anh ta nói, như giải thích với chính mình. Rồi anh quay lại phía cô. "Cô định làm gì với cây đàn? Chỉnh lại toàn bộ mất bao lâu?"
"Một buổi, nếu chỉ chỉnh dây. Nhưng nỉ búa đã mòn, có mấy búa bị xẹp. Nếu muốn nó ở trạng thái tốt nhất cho buổi giám định, cần thay nỉ búa và điều chỉnh bộ cơ. Ít nhất một tuần." Như Huyền ngập ngừng. "Nhưng trước khi chỉnh, tôi muốn hiểu tại sao bà lại để nó lệch như vậy."
"Có quan trọng không?"
"Với tôi thì có."
Giản Thừa Chu nhìn cô một lúc lâu. Rồi anh ta kéo tấm vải trắng khỏi chiếc ghế bành gần cửa sổ, ngồi xuống, khoanh tay.
"Vậy cô cứ tìm hiểu đi. Tôi không trả thêm tiền cho phần tìm hiểu."
Như Huyền quay lại cây đàn.
Cô lấy cây bút chì trên búi tóc xuống, xé một tờ giấy trong cuốn sổ tay, bắt đầu ghi. Cô gõ từng phím một, từ nốt Đô giữa lên đến nốt Đô cao hơn một quãng tám, đánh dấu phím nào lệch, lệch thành nốt gì.
Đô: lệch lên thành Mi.
Rê: lệch lên thành Son.
Mi: lệch lên thành Son? Không. Cô gõ lại, nghiêng tai trái sát hơn. Là La.
Pha: lệch lên thành Son.
Son: chùng xuống thành Mi.
Cô dừng lại, xóa một dòng, đánh lại từ đầu.
Phải mất mười lăm phút cô mới ghi xong. Bảy phím trắng, từ Đô đến Si, trong quãng tám giữa, không phím nào còn đúng tên của nó. Nốt La chùng xuống thành Rê, nốt Si nhích lên thành Đô. Có phím bị căng lên năm nửa cung, có phím bị nới xuống tới bảy nửa cung, những con số mà người thợ nào nhìn vào cũng phải toát mồ hôi. Nhưng chỉ có bảy phím ấy. Các phím đen bên cạnh, các quãng tám phía trên và phía dưới vẫn đều tăm tắp, chỉ hơi tụt xuống theo thời gian.
Như Huyền nhìn tờ giấy, rồi đặt bút xuống. Cô làm một việc mà bất kỳ đứa trẻ nào học đàn cũng làm ở buổi học đầu tiên.
Cô đánh thang âm Đô trưởng. Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si. Bảy phím trắng liên tiếp, chậm rãi, đều đặn, như đếm.
Nhưng thứ vang lên trong căn phòng không phải là thang âm.
Mi. Son. La. Son. Mi. Rê. Đô.
Bảy nốt, mềm mại, đung đưa, lên rồi xuống như một con thuyền nhỏ nhấp nhô trên mặt nước. Một giai điệu. Đơn giản đến mức một đứa trẻ cũng có thể ngân nga theo, nhưng Như Huyền chắc chắn mình chưa từng nghe nó bao giờ. Không phải bài hát thiếu nhi nào, không phải dân ca nào cô biết.
Cô đánh lại lần nữa. Lần này chậm hơn.
Phía sau lưng cô, có tiếng ghế bành kêu cót két.
Như Huyền quay lại. Giản Thừa Chu đã đứng dậy từ lúc nào. Anh ta đứng giữa phòng, bàn tay phải vô thức đưa lên chạm vào chiếc tai nghe bên phải, như muốn tháo nó ra, rồi lại thôi. Gương mặt anh ta trắng bệch, trắng hơn cả những tấm vải phủ đồ đạc xung quanh.
"Anh Giản?"
Anh ta không nhìn cô. Anh ta nhìn cây đàn, như thể nó vừa gọi tên anh.
"Đánh lại lần nữa," anh ta nói, giọng khàn đặc.
Như Huyền đánh lại. Mi. Son. La. Son. Mi. Rê. Đô.
Giản Thừa Chu nhắm mắt.
Khi anh ta mở mắt ra, Như Huyền thấy viền mắt anh đỏ lên, nhưng giọng nói thì vẫn cố giữ bình thản, bình thản đến mức gãy vụn.
"Đó là bài ru của bà tôi," anh nói. "Bà hát cho tôi nghe mỗi tối, đến năm tôi mười tuổi. Bà chưa từng viết nó ra giấy. Trên đời này, ngoài bà, chỉ có tôi biết giai điệu ấy."
Ngoài khung cửa kính, biển bắt đầu nổi gió. Một con hải âu lướt qua, kêu lên một tiếng dài.
Như Huyền nhìn bảy phím đàn dưới tay mình, rồi nhìn người đàn ông đang đứng bất động giữa căn phòng đầy những bóng ma phủ vải trắng.
Một bà cụ chín mươi mốt tuổi, tay run, mắt kém, đã tự mình cầm cờ lê, vặn lệch bảy sợi dây đàn, để giấu một bài hát ru vào trong thang âm đơn giản nhất mà bất kỳ người thợ chỉnh đàn nào cũng sẽ đánh thử đầu tiên.
Bà muốn ai nghe thấy nó?