Đêm ấy, hai mẹ con ngồi đối diện nhau bên chiếc bàn ăn gấp, giữa họ là cái túi vải xanh rêu và hai bát cơm đã nguội ngắt không ai động đũa.
Đinh Tú Phương kể rất chậm. Có những câu bà nói được nửa chừng thì dừng lại, nhìn chằm chằm vào một điểm trên tường, như đang cố nhìn xuyên qua hai mươi tám năm để thấy lại căn phòng này trong đêm lũ.
— Hôm ấy mưa từ chiều. Không phải mưa, mà là trời đổ nước xuống. Loa phường kêu suốt, bảo các hộ ở dưới bến phải dọn lên cao. Ba con đi làm từ sáng, đến tối vẫn chưa về. Mẹ bế con đứng ở cửa sổ chờ. Con sốt nhẹ, quấy khóc cả buổi. Mẹ cứ nghĩ, chắc anh ấy kẹt ở đâu đó, nước dâng thì bưu cục bắt ở lại trực.
Bà vô thức xoa xoa các khớp ngón tay phải.
— Một giờ sáng thì anh ấy về. Ướt sũng từ đầu đến chân, quần lội nước đến tận đùi, giày mất một chiếc. Mẹ hỏi sao thế, anh ấy không trả lời, đi thẳng vào bếp uống liền ba gáo nước lã. Rồi anh ấy quay ra, nắm lấy vai mẹ. Tay anh ấy lạnh như đá.
— Bố nói gì ạ?
— Anh ấy nói: "Tú Phương, anh thấy rồi. Anh thấy hết rồi. Anh phải đi báo." — Giọng bà run lên. — Mẹ hỏi thấy cái gì, báo ai. Anh ấy lắc đầu, bảo em đừng biết thì hơn. Rồi anh ấy vào phòng, đứng nhìn con ngủ một lúc lâu. Lúc ấy con vừa hạ sốt, ngủ say lắm. Anh ấy cúi xuống hôn lên trán con, lấy cái áo mưa cũ treo sau cửa, rồi đi.
— Bố có mang theo gì không?
— Một cái phong bì. Anh ấy viết gì đó ở bàn này, chỉ mất mấy phút, rồi dán lại, nhét vào túi áo ngực. — Đinh Tú Phương nhắm mắt. — Anh ấy bảo: "Sáng mai anh về. Nếu có ai đến hỏi, em cứ bảo anh chưa về nhà từ chiều."
Sơ Nguyệt nhìn xuống lá thư thứ mười, phong bì trắng mép nhăn, "Khẩn. Xin trao tận tay." Có lẽ chính là nó.
— Rồi sao nữa hả mẹ?
— Rồi anh ấy không về.
Bốn chữ ấy rơi xuống mặt bàn nặng như đá.
— Sáng hôm sau công an đến. Người dẫn đầu là một anh cảnh sát chừng ba mươi mấy tuổi, mặt vuông, nói năng rất lịch sự. Anh ta hỏi mẹ chồng chị về nhà lúc nào. Mẹ nhớ lời ba con dặn, bảo anh ấy chưa về từ chiều. Anh ta ghi chép, gật đầu, rồi đi.
— Là Cố Kiến Hoa?
— Mẹ không nhớ tên. Có lẽ thế. — Bà ngừng một chút. — Nhưng chiều hôm ấy có người khác đến.
Bà nói câu này rất khẽ, khẽ đến mức Sơ Nguyệt phải nghiêng người về phía trước mới nghe rõ.
— Một người đàn ông, mặc áo sơ mi trắng, đi giày da. Mẹ chưa từng thấy ông ta trong khu phố. Ông ta không vào nhà, chỉ đứng ở cửa, nhìn vào trong, nhìn con đang nằm trong nôi. Ông ta hỏi: "Chồng chị đêm qua có về không?" Mẹ nói không. Ông ta cười, bảo: "Tốt. Chị nhớ kỹ câu trả lời đó. Cả đời nhớ kỹ. Con gái chị xinh lắm, cố mà nuôi cho nó lớn."
Sơ Nguyệt thấy sống lưng mình lạnh toát.
— Rồi ông ta đi. Mẹ đứng ở cửa đến tận khi trời tối, không dám động đậy. — Đinh Tú Phương mở mắt ra, nhìn con gái. — Ba ngày sau, người ta tìm thấy xe đạp của ba con ở bờ sông. Rồi tin đồn bắt đầu. Hai vạn tệ. Con bé nhà họ Hà. Mẹ biết là không phải. Mẹ biết chồng mẹ không phải loại người đó. Nhưng mẹ không dám nói. Mẹ không dám nói anh ấy đã về nhà đêm ấy, không dám nói anh ấy bảo anh ấy thấy gì đó, không dám nói có người đến dọa. Mẹ sợ. Nguyệt Nguyệt, mẹ sợ lắm. Con mới sáu tháng tuổi.
Lần đầu tiên trong hai mươi tám năm, Sơ Nguyệt thấy mẹ mình khóc. Không thành tiếng. Chỉ là nước mắt lặng lẽ chảy xuống hai bên má, chảy qua những nếp nhăn, nhỏ xuống mu bàn tay sưng khớp.
Cô vòng qua bàn, ôm lấy mẹ. Bờ vai gầy guộc trong vòng tay cô run lên từng đợt.
— Mẹ không có lỗi. — Cô nói. — Mẹ không có lỗi gì cả.
Nhưng trong lòng cô có một câu hỏi cứ lớn dần lên, lớn đến mức không thể nuốt xuống được.
Xe đạp?
* * *
Sáng thứ Tư, ngày mùng bốn tháng Mười một, Sơ Nguyệt đến bưu cục sớm hơn mọi ngày nửa tiếng. Cô cất cái túi vải xanh rêu vào tủ đồ cá nhân, khóa lại, chỉ mang theo một lá thư.
Lá thư số một. Ông Tống Đức Lâm, số 14 ngõ Đồng Hồ.
Ngõ Đồng Hồ là một trong những con ngõ dốc nhất Thất Thập Nhị Bậc. Người ta đặt tên như vậy vì đầu ngõ từng có một tiệm sửa đồng hồ của người Thượng Hải mở từ thời kháng chiến, giờ đã thành một cửa hàng tạp hóa, rồi cửa hàng tạp hóa cũng đóng cửa. Nhà số 14 nằm gần cuối ngõ, mặt tiền chỉ rộng hơn một mét, cửa kính lắp từ những năm tám mươi, phía trên là tấm biển gỗ sơn chữ vàng đã bong gần hết: "Tiệm may Đức Lâm – May đo âu phục, sửa quần áo".
Sơ Nguyệt đã đi qua cửa tiệm này hàng nghìn lần. Ông Tống ít khi nhận thư, chỉ thỉnh thoảng có hóa đơn điện nước hoặc giấy báo lương hưu. Ông là người già nhất ngõ, bảy mươi chín tuổi, gầy như que củi, lúc nào cũng đeo một cái thước dây vắt quanh cổ như khăn quàng.
Cô gõ cửa kính.
— Vào đi, cửa không khóa.
Bên trong tiệm chật chội và ấm áp, mùi vải mới, mùi bàn là hơi nước, mùi dầu máy khâu. Ông Tống ngồi sau chiếc máy khâu Con Ong cũ, kính lão trễ xuống mũi, đang lên gấu cho một cái quần tây.
— Tiểu Nguyệt à? Hôm nay có thư cho ông sao? Lại thông báo giải tỏa chứ gì. Tháng này ông nhận bốn cái rồi. — Ông cười khà khà. — Bảo bọn họ đừng in nữa, tốn giấy. Ông không đi đâu cả. Ông sinh ra ở đây, ông chết ở đây.
— Không phải thông báo giải tỏa đâu ông.
Sơ Nguyệt đặt lá thư lên bàn máy khâu.
Ông Tống liếc xuống. Rồi ông dừng tay.
Ông nhìn phong bì rất lâu. Nhìn con tem năm mươi xu hình đập Tam Hiệp. Nhìn dấu bưu điện "Đông Hoản, Quảng Đông – 1998.08.10". Nhìn dòng chữ người gửi: "Tống Hải".
Bàn tay ông bắt đầu run.
— Cái… cái này ở đâu ra?
— Cháu tìm thấy ở bưu cục hôm qua, ông ạ. Nó bị kẹt lại từ năm 1998. — Sơ Nguyệt cúi đầu thật thấp. — Cháu xin lỗi ông. Thay mặt bưu cục, cháu xin lỗi vì lá thư này đến trễ hai mươi tám năm.
Ông Tống không nghe thấy cô nói gì. Ông cầm phong bì lên bằng cả hai tay, như cầm một vật gì đó rất dễ vỡ. Những ngón tay gầy guộc, đầu ngón chai sần vì sáu mươi năm cầm kim, lần mò mép phong bì, rồi chậm rãi xé ra.
Bên trong là hai tờ giấy kẻ ô, gấp làm tư. Và một tấm ảnh.
Ông Tống nhìn tấm ảnh trước. Sơ Nguyệt đứng bên cạnh, thấy được: một cậu thanh niên chừng hai mươi tuổi, mặc áo đồng phục công nhân màu xanh, đứng trước cổng một nhà máy có biển chữ đỏ, cười toe toét, giơ hai ngón tay hình chữ V.
— Thằng Hải… — Ông thì thầm. — Thằng Hải nhà ông đấy.
Rồi ông mở lá thư ra. Ông đọc to, giọng run run, như thể muốn có người nghe cùng, như thể một mình ông không chịu đựng nổi.
"Bố ơi, con là Hải đây. Con xin lỗi vì năm ngoái con bỏ đi mà không nói với bố một tiếng. Con biết bố giận con lắm. Bố muốn con ở nhà học nghề may, nối nghiệp bố. Nhưng con không muốn cả đời ngồi trong cái tiệm một mét vuông ấy. Con muốn đi xem thế giới bên ngoài.
Bây giờ con làm ở nhà máy điện tử ở Đông Hoản, lương tháng bảy trăm tệ, bao ăn ở. Con đã gửi về cho bố ba lần tiền rồi, không biết bố có nhận được không. Bố đừng tiết kiệm quá, mua thuốc mà uống cho cái lưng.
Bố ơi, con nhớ bố lắm. Con nhớ cả mùi dầu máy khâu nữa, buồn cười không. Hồi ở nhà con ghét nó lắm, giờ đêm nào nằm trong ký túc xá con cũng nhớ.
Tết này con về. Con hứa đấy. Bố đừng giận con nữa nhé. Nếu bố hết giận rồi, bố viết thư cho con một chữ thôi cũng được. Con chờ thư bố.
Con trai, Hải."
Ông Tống đọc xong thì im lặng.
Trong tiệm may nhỏ, chỉ còn tiếng đồng hồ treo tường tích tắc và tiếng thở khò khè của ông già.
— Tết năm ấy nó không về. — Cuối cùng ông nói. — Ông cứ nghĩ nó còn giận ông. Ông cũng giận nó. Ông nghĩ, nó đi mà không nói một câu, đến một lá thư cũng không gửi về, thì ông cũng không thèm viết. Thế là ông không viết. Nó cũng không viết. Cứ thế hai bố con không ai nói với ai câu nào… ba năm…
Ông nắm chặt tờ giấy.
— Năm 2001, nhà máy nó cháy. Nó chết trong đó. Hai mươi ba tuổi.
Sơ Nguyệt cảm thấy cổ họng mình nghẹn lại.
— Ông cứ nghĩ… cả đời ông cứ nghĩ… nó chết mà còn giận ông. — Ông Tống ngẩng lên nhìn cô, đôi mắt già nua đỏ hoe. — Hóa ra nó viết thư rồi. Hóa ra nó chờ thư ông. Hóa ra là nó chờ ông.
Ông gục đầu xuống bàn máy khâu, đôi vai gầy guộc rung lên.
Sơ Nguyệt đứng yên, không nói gì. Cô biết không có lời nào có thể an ủi được. Cô chỉ đặt bàn tay mình lên lưng ông, nhẹ nhàng, như cách mẹ cô vẫn làm mỗi khi cô bị ốm hồi nhỏ.
Rất lâu sau, ông Tống mới ngẩng lên, lấy chiếc khăn tay kẻ ô trong túi áo ra lau mặt.
— Cảm ơn con. — Ông nói. — Cảm ơn con đã mang nó đến.
— Là lỗi của bưu cục ạ. Nếu năm ấy…
— Không phải lỗi của con. — Ông lắc đầu. Rồi ông nhìn cô kỹ hơn, như chợt nhận ra điều gì. — Lá thư này bị kẹt từ tháng Tám năm 1998… Tiểu Nguyệt, có phải nó là của ba con…
— Vâng.
Ông Tống im lặng một lúc lâu, rồi chậm rãi gật đầu.
— Ông có chuyện này, chưa từng kể với ai. — Ông nói. — Năm ấy công an có đến hỏi cả ngõ, nhưng họ chỉ hỏi có ai thấy Lương Chính Văn đi với con bé nhà họ Hà không. Không ai hỏi ông có thấy gì khác.
— Ông thấy gì ạ?
— Đêm mười bốn rạng sáng mười lăm, khoảng gần hai giờ. Ông không ngủ được vì nước sông dâng, ông sợ ngập tiệm nên ngồi canh. Ông thấy ba con chạy qua cửa tiệm này, đi xuống phía bến. Tay cầm cái đèn pin bọc vải đỏ. Ông còn gọi với theo, bảo Chính Văn, giờ này nước lên đến bậc thứ ba mươi rồi, xuống đấy làm gì. Ba con quay lại, nói: "Chú Tống, cháu phải lấy lại một thứ. Sáng mai cháu kể chú nghe." Rồi chạy mất.
Ông thở dài.
— Ông nhớ rất rõ, vì cái đèn pin ấy. Đèn pin bọc vải đỏ. Cả khu phố chỉ có ba con dùng cái đèn ấy. Ánh sáng của nó cũng đỏ đỏ, như ánh lửa. Ông nhìn theo cái chấm đỏ ấy nhảy xuống từng bậc, từng bậc, rồi khuất sau góc đền Thổ Địa.
— Ông có nói chuyện này với công an không?
— Không ai hỏi. — Ông Tống nói. — Mà lúc ấy cả khu phố đều đồn ba con ôm tiền bỏ trốn. Ông nghĩ, có khi ba con xuống bến là để lên thuyền đi thật. Ông không muốn làm khổ thêm mẹ con con.
Ông nhìn cô, ánh mắt đầy hối lỗi.
— Giờ nghĩ lại, ông thấy sai rồi. Một người định bỏ trốn thì sao lại đi về phía nước lũ? Sao lại nói "sáng mai cháu kể chú nghe"?
* * *
Sơ Nguyệt vừa đứng dậy định chào ra về thì cửa kính tiệm may mở ra, chuông gió treo trên cửa kêu leng keng.
Một người đàn ông bước vào.
Anh ta cao, gầy, mặc áo khoác dạ màu xám tro, bên trong là sơ mi trắng không thắt cà vạt. Tóc cắt ngắn gọn gàng, gương mặt góc cạnh, đôi mắt một mí rất sâu, ánh nhìn lạnh như nước sông Vụ tháng Mười một. Anh ta đi hơi khập khiễng, chân trái mỗi bước lại khựng lại một nhịp rất nhỏ, nhỏ đến mức nếu không để ý sẽ không thấy.
— Ông Tống Đức Lâm? — Anh ta hỏi, giọng trầm và đều. — Tôi là Cố Diễn Chi, Tổ điều tra án tồn đọng, Phân cục Công an Vụ Giang. Tôi muốn hỏi ông vài câu về một vụ án cũ năm 1998.
Anh ta chìa thẻ ngành ra. Rồi ánh mắt anh ta lướt qua Sơ Nguyệt, dừng lại trên bộ đồng phục bưu điện xanh lá của cô.
Sơ Nguyệt nghe thấy tim mình đập thình thịch một cái.
Cố.
— Vụ án nào? — Ông Tống hỏi, giọng đầy cảnh giác.
— Vụ mất tích của Hà Tiểu Linh, mười sáu tuổi, cư trú tại số 9 ngõ Quế, mất tích đêm 14 tháng 8 năm 1998. — Cố Diễn Chi nói, như đọc thuộc lòng. — Khu vực này sắp bị giải tỏa. Theo quy định, trước khi san lấp hiện trường liên quan đến án tồn đọng chưa kết thúc, chúng tôi phải rà soát lại hồ sơ và lấy lời khai bổ sung từ các nhân chứng còn sống.
— Hồ sơ đó không phải đã kết thúc rồi sao? — Sơ Nguyệt buột miệng. — Năm đó công an đã kết luận Hà Tiểu Linh bỏ trốn cùng một bưu tá.
Cố Diễn Chi quay sang nhìn cô. Ánh mắt anh ta không biểu lộ gì, chỉ lặng lẽ quan sát, như đang đánh giá một vật chứng.
— Kết luận đó là kết luận về nghi phạm, không phải kết luận về nạn nhân. — Anh ta nói. — Hà Tiểu Linh đến nay vẫn chưa được tìm thấy, còn sống hay đã chết đều không có bằng chứng. Về mặt pháp lý, vụ án chưa đóng. Còn cô là…?
— Lương Sơ Nguyệt. Bưu tá tuyến này.
Một giây im lặng.
Cô thấy rõ ánh mắt anh ta thay đổi. Không nhiều, chỉ là đồng tử co lại một chút, như người vừa ghép được hai mảnh ghép.
— Lương. — Anh ta lặp lại. — Con gái của Lương Chính Văn.
— Phải.
— Cô cũng làm bưu tá. Cùng một tuyến đường với cha cô.
— Có vấn đề gì sao?
— Không. — Cố Diễn Chi nói. — Chỉ là một sự trùng hợp đáng chú ý.
Câu nói ấy khiến máu trong người Sơ Nguyệt sôi lên. Cô biết ánh mắt đó. Cô đã nhìn thấy nó suốt hai mươi tám năm, trong mắt các cô giáo khi điểm danh đến tên cô, trong mắt phụ huynh các bạn cùng lớp, trong mắt những bà cụ ngồi hóng mát đầu ngõ. Ánh mắt nhìn đứa con gái của kẻ ôm tiền bỏ trốn.
— Đồng chí Cố. — Cô nói, từng chữ một. — Đồng chí có quan hệ gì với Cố Kiến Hoa?
Lần này anh ta thật sự bất ngờ. Chỉ một thoáng, nhưng cô nhìn thấy.
— Ông ấy là cha tôi.
— Vậy thì tôi hiểu rồi. — Sơ Nguyệt cười, nụ cười lạnh như sương sớm. — Cha anh kết luận cha tôi là tội phạm. Bây giờ anh đến đây rà soát hồ sơ, việc đầu tiên anh làm là nghi ngờ con gái của tội phạm. Đúng là cha nào con nấy.
— Tôi không nghi ngờ cô. Tôi chỉ nói đó là một sự trùng hợp.
— Anh có biết ông Tống vừa nói với tôi điều gì không? — Cô chỉ về phía ông già đang ngồi lặng sau máy khâu. — Đêm ấy, gần hai giờ sáng, ông thấy cha tôi chạy xuống bến. Ông gọi theo, cha tôi nói "Cháu phải lấy lại một thứ, sáng mai cháu kể chú nghe". Một người định ôm tiền bỏ trốn có nói câu đó không? Năm ấy cha anh có hỏi ông Tống không? Không. Không ai hỏi cả.
Cố Diễn Chi nhìn ông Tống. Ông già gật đầu, chậm rãi.
Anh ta im lặng vài giây, rồi rút một cuốn sổ nhỏ bìa đen từ túi áo khoác ra, ghi chép gì đó.
— Cảm ơn ông. Tôi sẽ cần ông đến phân cục ký biên bản lời khai bổ sung. — Anh ta quay sang Sơ Nguyệt, giọng vẫn đều đều như cũ. — Cô Lương, tôi hiểu cảm xúc của cô. Nhưng xin cô đừng tự ý điều tra. Đây là một vụ án hình sự.
— Tôi không điều tra. Tôi chỉ đưa thư.
— Đưa thư?
Sơ Nguyệt không giải thích thêm. Cô cúi đầu chào ông Tống, đi lướt qua người cảnh sát, đẩy cửa kính bước ra ngoài. Chuông gió kêu leng keng sau lưng.
Cô mới xuống được hơn chục bậc thì nghe tiếng bước chân sau lưng. Một bước nặng, một bước nhẹ.
— Cô Lương.
Cô không dừng lại.
— Cô nói cô đưa thư. — Giọng anh ta đuổi theo. — Lá thư cô vừa giao cho ông Tống, dấu bưu điện năm 1998. Cô lấy nó ở đâu?
Lúc này cô mới dừng lại, quay đầu. Cố Diễn Chi đứng trên cô năm bậc, một tay vịn vào bức tường đá phủ rêu, thở hơi gấp. Leo dốc với cái chân trái ấy hẳn không dễ dàng gì.
— Anh để ý kỹ thật đấy.
— Đó là công việc của tôi.
Sơ Nguyệt nhìn anh ta một lúc lâu. Cô cân nhắc. Người này là con trai của kẻ đã đóng dấu tội lên cha cô. Nhưng người này cũng là người duy nhất trong hai mươi tám năm nói ra câu "vụ án chưa đóng".
— Hôm qua chúng tôi dọn bưu cục, tìm thấy túi thư của cha tôi. — Cuối cùng cô nói. — Nhét sau tủ phân loại, trong hốc đá. Bên trong có mười một lá thư chưa giao, đều là ngày mười ba, mười bốn tháng Tám năm 1998.
Cô thấy anh ta nhíu mày.
— Hồ sơ ghi Lương Chính Văn mang theo túi thư bỏ trốn.
— Hồ sơ ghi sai.
Cố Diễn Chi im lặng. Rồi anh ta lật cuốn sổ bìa đen, giở đến một trang, đọc.
— Biên bản hiện trường ngày 18 tháng 8 năm 1998. "Tại bờ sông Vụ, đoạn dưới bến Vọng Giang khoảng ba trăm mét, phát hiện một chiếc xe đạp bưu điện màu xanh lá, khung xe có số hiệu 0417, xác định là phương tiện công tác của nghi phạm Lương Chính Văn. Nghi phạm có khả năng đã dùng xe đạp di chuyển đến bờ sông rồi lên thuyền tẩu thoát." Người lập biên bản: Cố Kiến Hoa.
Sơ Nguyệt đứng sững trên bậc đá.
Một cơn gió từ sông Vụ thổi lên, mang theo hơi lạnh và mùi bùn. Phía dưới kia, những chiếc cần cẩu vàng của Khải Thịnh đứng im lìm trong sương.
— Đồng chí Cố. — Cô nói, giọng khẽ đến mức gần như thì thầm. — Anh nhìn quanh xem. Anh nhìn khu phố này đi.
Anh ta nhìn cô, khó hiểu.
— Từ bến Vọng Giang lên đến đỉnh núi, Thất Thập Nhị Bậc có hơn bốn nghìn bậc thang. Không có lấy một mét đường bằng. — Cô chỉ xuống dãy bậc đá ngoằn ngoèo biến mất trong sương. — Từ khi bưu cục này mở cửa năm 1929 đến giờ, chưa từng có một bưu tá nào ở tuyến này được cấp xe đạp. Vì xe đạp ở đây vô dụng. Chú Khâu có thể làm chứng. Bất kỳ người già nào ở đây cũng có thể làm chứng.
Cô nhìn thẳng vào mắt anh ta.
— Cha tôi chưa từng có xe đạp. Vậy chiếc xe đạp số 0417 mà cha anh tìm thấy ở bờ sông, là của ai?